"...në lidhje me këtë univers shqiptar që merr format e një labirinti,
nuk mund të merret guximi të shtrohen pyetje qoftë edhe të thjeshta në pamje,
pa patur bindjen që përgjigja mund të trondisë dhe të rrëzojë një ndërtesë të tërë të të menduarit,
një sistem të tërë të ngritur mbi bazën e paragjykimeve ose të vrojtimeve të ngutura"
.
Dashur padashur, historia imponohet vetvetiu si çelës i çdo misteri, si një sumum njohjeje objektive dhe jashtëpersonale meqënëse përfaqson tretjen shumëshekullore të fateve individuale dhe të qëllimeve kolektive – pavarësisht se me anë të saj, historianët shqiptarë të të gjitha kohrave « kanë justifikuar çka kanë dashur ». Sidoqoftë, ajo shërben vetëm si lëndë e parë, si një ind i dendur i cili përmbyll në strukturën e tij hermetike një varg pyetjesh të mbetura prej kohësh pa përgjigje bindëse : nga vijnë Shqiptarët ? përse pjesa më e madhe e tyre përqafoi fenë myslimane ? përse ata ishin të fundit që u shkëputën nga perandoria otomane ? përse ata shkëmbyen Republikën me Monarkinë e Zogut ? si mundi një grusht komunistësh të marrë pushtetin brenda tre vjetëve ? ç’don të thotë « nacional-komunizmi » i Hoxhës ? përse komunizmi mundi të rrënjosej kaq thellë në vendin e Shqiponjave ? Cilët janë përbërësit e përzierjes « magjike » që shëndrron një kardiolog të zot në burrë Shteti, një komunist model në babain e Demokracisë, një ikonë tê përgjëruar në tabelë qitjeje ? përse Kosovarët ishin të fundit që braktisën Jugosllavinë në agoni ? për ç’arësye shoqëria postkomuniste zgjodhi si mënyrë mbijetese ekonominë e nëndheshme të trafiqeve, të krimit të organizuar ose të korrupsionit ?

Tuesday, May 19, 2009

Metafizikë Patriotike (1).

. Shopenhauer: "... njeriu është një kafshë metafizike".
.
. Ky shkrim duhet të kish dalë në dritë kohë më parë – para dy-tre muajsh. Aq më tepër kur, gjatë një debati fort të ndezur që qendërzohej mbi vllehët, kisha premtuar se përgjigja ime nuk do të vononte… Por, gjithmonë dora ka refuzuar të shtyhet përtej rreshtave të para. Sigurisht, ishte mendja në kërkim të argumentave që mbante dorën.. më tej, ishte vetë dora në kërkim të formulës së përshtatshme që përmbante mendimin… Derisa vështrimi u mbërthye nga të tjera shkrime dhe përfundimisht, rrjedha e fjalëve gjeti të çarën në digën e përtesës. Me këtë rast, falemnderoj Spiritus për zanafillën si edhe Belle fleur për kreditin e fotografive.
.
.
. * * *
.
. Jo rastësisht, fusha semantike e koncepteve të tilla si komb dhe atdhe i nënështrohet keq përpjekjeve përkufizuese. Ndoshta, për shkak të mbivendosjes të një shumllojshmërie kuptimesh, sipas një procesi njëherësh mbledhës dhe përfshirës, këto dy koncepte çojnë reciprokisht drejt njeri tjetrit, në një proces konfuz që i njeh thuaj si sinonime. Ky pasurim i natyrës polisemike është sa frut i historisë po aq edhe pasqyrë besnike i asaj shkarjeje të vazhdueshme të këtyre shprehjeve drejt të tjerash fusha – politike në rradhë të parë, pasojë e përvehtësimit – dhe më tej e përdorimit gati pa kriter të tyre. Paçka se në origjinë këto koncepte s’kishin aspak të bënin me politikën. Drejt rrugës së njohjes (dhe më tej të debatit), ngasja e parë të shtyn të kqyrësh leksikun e tyre.
. Personalisht, e kam të vështirë të zbuloj atë moment kohor kur këto fjalë u shqiptuan për herë të parë në këto vise – ose më mirë, kur ato u përzgjodhën në mënyrë të ndërgjegjshme për të përfaqsuar përmbajtjen e tyre të thellë të sotme. Ndoshta, pasi edhe zhytja në gjuhë në kërkim të gjurmëve kufizohet nga njera anë nga përpjekjet relativisht të vona për ta shkruar dhe nga ana tjetër, nga mungesa e dëshmive të besueshme të trashëgimisë gojore – të asaj dëshmie që i përdor këto fjalë në mënyrë të ndërgjegjshme. Përballë kësaj vështirësie, jam i prirur të vështroj gjuhët e tjera – në rradhë të parë, ato që historia i propozoi si gjuhëformuese (greqishtja ose latinishtja) - dhe të pranoj në mënyrë të heshtur që edhe shqiptarët (më mirë, pararendësit e tyre të origjinës) të kenë njohur procese shoqërore në mos të njejta me bashkëfqinjët e tyre të shquar, të paktën të ngjashme, të kenë përpunuar mekanizma socialë të barazvlershëm. Më duhet të pohoj gjithashtu se është pikërisht fjala komb që i reziston veçanërisht përpjekjes ftilluese – sikundër edhe ajo nyja e famshme i rezistoi si mundi shpatës së Aleksandrit të Madh, ndërkohë që fjala tjetër atdhe = dheu i atit (dheu i etërve dhe jo ati i dherave) - si edhe e barazvlershmja e saj nga ana e gjinisë së mëmës - ndjek një logjikë tashmë të sprovuar edhe jashtë kufijve të botës latine (fatherland / motherland). .
.
. . Kombi – bashkësia e origjinës.
.
. E pra në latinisht, fjala natio vjen nga pjesori natus i foljes nascere = lind. Në atë togun e fjalëve të përzgjedhur brenda një fjalori që shërbejnë për të karakterizuar një bashkësi njerëzore, natio gjend vend në hierarkinë " e morfologjive " sociale, e cila në një rend rritës përmban familjen, fisin, tribunë, etninë, bile për një arsye disi misterioze ajo renditet në krye të saj. Që në kohë të vet, Taciti [55 – 120 e.s] kur përmend një popullsi, e quan atë nationis nomen, non gentis, duke nënvizuar kështu statusin e saj të nën-bashkësisë së gens – njerëzve, që sipas tij përbëjnë formën e përkryer dhe të njejtësuar të një populli, pra të një shoqërie të vërtetë që zotëron njëherësh një strukturë hierarqike dhe bashkëplotësuese. Bile edhe fjalorët latinë që i referohen pikërisht autorëve antikë, sjellin përkufizimet e mëposhtme : " racë, lloj, gjindje ose popullsi ".
. Edhe kur fjala kalon në gjuhët e tjera me bazë latine (frëngjishtja e vjetër e shekullit të XII) në formën e saj nation, edhe pse rrethanat e përdorimit të saj çojnë drejt një veçorie origjinale të bazuar mbi kritere familiariteti, ajo mbetet fort e papërcaktuar, pasi përmbledh " çdo lloj grupimi universitar, fetar, ekonomik dhe rrallë herë etnik ". Vetëm aty rreth shekullit të XV-XVI, kjo fjalë përfshihet në një proces përgjithësues dhe modelohet sipas një mënyre gjinisore dhe kolektive për të treguar popullsitë në rrafshe të ndryshme territoriale. Kështu për shembull, fjalori i Akademisë frënge – në një nga botimet e tij të para të vitit 1708, i përpiluar nga jezuitët, rregjistron edhe poliseminë e fjalës : " Nation - emër kolektiv që i vishet një populli të shumtë në numër që banon në një sipërfaqe pak a shumë të madhe territoriale, të përmbledhur brenda disa kufijve, dhe që thirret me të njejtin emërtim. Natio, gens, populus. Thuhet gjithashtu edhe për banorët e një vendi, megjithëse i ndarë mes disa shtetesh, me qeveri të ndryshme ". Pse jo edhe disa popuj të dalë nga e njejta rrënjë, të lindur brenda të njejtit vend – pra, një popull i përbërë, i qeverisur nga të njejtat ligje.
. Megjithëse asnjë rrethanë e vjetër e konceptit nation nuk i njeh këtij të fundit statusin e një " trupi natyror " dhe ende më pak politik, vetë domethënia e tij përçon si një fill të kuq lidhjen farefisnore ose të gjirisë, atë " origjinë të përbashkët " që çfaqet si një kriter përcaktues që në antikitetin e lashtë. Një gjiri që vjen në në mbështetje të identitetit kulturor të marë si trashëgimi.
.
. Atdheu – trashëgimia e etërve.
.
. Fjalën patria latinët e huazuan prej grekëve, për të cilët mbiemri patria-patris përcaktonte gjithçka që ishte stërgjyshor, i lashtë dhe i traditës. Kjo traditë pra, e trashëguar nga të vjetrit përmblidhet nga shprehja gjinisore ta patria, ndërkohë që një kuptim edhe më të ngushtë përcakton edhe tokën e të vjetërve ge patris. Që të dyja këto kuptime shkrihen në tekstin e tragjedisë Persët të Eskilit (525-456 p.e.s) : " Tunduni, bij të Grekëve, çlironi atdheun, çlironi fëmijët dhe gratë tuaja, altaret e etërve dhe varret e stërgjyshërve ". Në kohë të vet, Demosteni (384-322 p.e.s) i jep këtij termi një kuptim më politik në fjalën e vet " liria e Grekëve ", pasi për oratorin trashëgimia stërgjyshore, përveç tokës, përmban edhe traditat e natyrës fetare ose politike.
. Të gatuar me kulturën helene, autorët latinë si puna e Cezarit, tek termi patria njësojnë pasurinë fortunae, shtëpinë domus, herë herë edhe të drejtat civile civitas, në kuptimin e një trashëgimie, të një tradite të trashëguar. Ciceroni (106 - 43 p.e.s) nuk heziton të lidhë në fjalimet e veta fjalën patria me tjetrën Roma, respublica ose bile edhe Italia, ndërkohë që në tekstin e tij të famshëm Traktati i Ligjeve arrin të bëjë një dallim të prerë mes atdheut (patria) natyror dhe atdheut të qytetarisë. Një prej dialogjeve të tij ve në skenë dy miq që diskutojnë mbi idenë e tyre të atdheut :
. - Atikus : .. ç’ke ke ndër mend kur thua se ky vend është atdheu yt i vërtetë. Mos vallë, ke dy atdhe ? Apo ndoshta egziston vetëm një i tillë, ai që është i përbashkët për ne të gjithë ? Veç nëse për të urtin Katon, atdheu nuk është Roma por Tuskulum !
. - Markus : për Herkulin, mendoj se për të sikundër për të gjithë njerëzit (gens) e komunës (municipe) egzistojnë dy atdhe : një atdhe i natyrës, një tjetër i qytetarisë. Njësoj si të themi se atdheu është sa vendi ku kemi lindur po aq edhe ai që na ka dhënë strehë. Por është e nevojshme që përkushtimi të dalë fitues, ai përkushtim për të cilin emri i republikës (respublica) përbën edhe të mirën e përbashkët të çdokujt në këtë qytet.
.
. Me kohë – dhe me shtrirjen ndërkontinentale të Perandorisë romake – koncepti i atdheut rivlerësohet. Ndërkohë që filozofi kozmopolit Seneka (v. 4 p.e.s. – 65 e.s) i njëson kufijtë e atdheut të tij metaforik me ato të vetë universit, poeti Lucian (120 – 180 e.s) i rikthehet patria naturalis :
. " S’ka gjë më të ëmbël se atdheu, thotë një proverbë e njohur ; atdheu, shkak dhe zot sovran, që i jep çdokujt jetën, ushqimin dhe edukimin. Mund të admirosh madhështinë, bukurinë dhe shkëlqimin e qyteteve të tjera ; por do vetëm atë ku ke parë dritën e diellit ".
. Në Mesjetë, fjala atdhe rrudhet dhe shëndrrohet thuajse në një fjalë të rrallë, në gojën e të diturve. Gojtaria e shenjtë – ajo e shën Augustinit – për një kohë të gjatë e ka përdorur në kuptimin e saj primitiv të trashëgimisë, duke i dhënë një përmasë të re, fetare : atdheu, është Qielli, banesa e Zotit që vetë Krishti na e ka lënë si trashëgim nëpërmjet shëlbimit. Shën Thomas d’Aquin (1225 - 1274), rizbulon kuptimin antik të huazuar prej Aristotelit dhe i jep fjalës orientimin familiar të vendit të lindjes dhe të edukimit nëpërmjet familjes. Duhet të vijë autoriteti tokësor i Mbretit ose i Perandorit për të realizuar identifikimin e parë të Regnum Germaniæ si një patria në kuptimin e civitas, ndërkohë që ligjëvenësit ju rikthyen terminologjisë të të drejtës romake ad defensionem patriae për të justifikuar mobilizimin e trupave dhe rekuizimin e mjeteve. Në vijim, Rilindja evropiane me ato referencat e saj të pashmangshme antike do ta pajisë fjalën patria me të gjitha takëmet e saj emocionale dhe qytetare dhe do t’i hapë një fushë të re veprimi përdorimit të saj. Tashmë, gjithnjë e më tepër fjala patria paraqitet si një alter ego reciprokisht e zëvëndësueshme me fjalën civitas, ndërkohë që kjo e fundit i nënështrohet dëshirës – ose ngasjes – për t’u shëndrruar në Shtet, sipas të njejtës përçapje përgjithësuese që prek njëkohësisht fjalën tjetër nation. Duke ju referuar kështu gjuhës frënge, fjala patria (patrie) kalon në fondin e saj të zakonshëm rreth vitit 1530, duke ruajtur si përmbajtje kuptimin e dyfishtë ciceronian dhe si përdorim metaforik qoftë atë augustinian të qiellit apo senekian të atdheut të të urtëve. Ai Fjalori i mësipërm i Akademisë i fillimshekullit të XVIII jep edhe përshkrimin polisemik të fjalës atdhe : " Patrie – vendi ku kemi lerë, thuhet qoftë për për një vend të përcaktuar, qoftë edhe për provincën, mbretërinë ose shtetin që e përmban këtë vend. Patria, natale solum. I gjithë Universi është atdhe i të urtit. Thuhet në mënyrë figurative se Qielli është atdheu ynë i vërtetë ".
.
. Shteti - indoktrinimi intelektual.
.
. Vështrimi etimologjik i mësipërm nxjerr në pah faktin se shprehjet komb dhe atdhe përfaqsojnë dy realitete të ndryshme, dy rende vlerash bashkëparalele por jo të shkrijshme në njera tjetrën. I pari i përket fushës semantike të brezave dhe të trashëgimisë, elementët e parë të kohezionit të një bashkësie njerëzore. Pra, ai simbolizon përjashtimisht njerëzit. Në të kundërt, kuptimet tashmë të pranuara të fjalës patria = atdhe shpien drejt konceptit të një pasurie të transmetuar, të lënë si trashëgim, të dhuruar ; ato karakterizojnë fillimisht objekte materiale qoftë edhe kur këto të fundit quhen tokë ose territor - dhe në një përpjekje përgjithësuese, traditat natyrisht jomateriale por shpirtërore, vlerat morale.
.
. Por, në dallim nga periudhat e Lashtësisë, të Mesjetës apo të Rilindjes, praktika moderne - dhe ende më tepër ajo bashkëkohore - dëshmon për një tjetër realitet. Një realitet ku raportet tradicionale mes njeriut dhe objekteve janë përçudnuar nga esenca politike, janë deformuar nga marrëdhëniet ekonomike, janë elektrizuar nga ngarkesa ideologjike. Tashmë i ndërgjegjshëm për forcën e aksionit të tij shëndrrues dhe përvehtësues të objekteve, njeriu ndjehet i aftë të riformulojë konceptet, të ripërmasojë fushat e veprimit të tyre – duke injoruar ngarkesën e tyre të lashtë psikologjike dhe shoqërore. Dhe si gjithmonë, në ballë të përpjekjes gjenden mendjet e ndritura – filozofët, shkrimtarët, teologët dhe të tjerë ligjëvënës, të cilët në një moment të caktuar të zhvillimit historik, shoqëror dhe politik të kontinentit tonë kuptuan se nuk ishin thjesht bij të natyrës dhe produkte të qytetërimit sikundër pararendësit e tyre të shquar heleno-romakë por edhe subjekte të Shtetit territorial. Këtej e tutje, logjika e ndërhyrjes së tyre tejkalon gjerësisht intuitën – bile edhe maturinë, pasi ajo udhëhiqet nga interesat, orientohet nga prioritetet dhe diktohet nga situatat konkrete – ato të infrastrukturës të pushtetit politik, që organizon dhe kanalizon mendimin intelektual dhe shoqëror.
. Shfaqja e Shtetit modern territorial, imponimi i tij në rrafshin evropian dhe më tej legjitimimi i atributeve të tij të pandashme (kufijtë, autoriteti qëndror dhe rrezatimi i tij lokal, sistemi i përqëndruar i taksave etj.. etj) detyrojnë domosdoshmërisht rikqyrjen e kategorive të tilla " anakronike " – dhe në rradhë të parë atë të kombit. Me një farë të drejte pasi këto të fundit, me Shtetin në mes, bëhen problematike. Kështu, çdo qytetar i devotë që është sadopak i lëçitur, që ka një vizion sadopak të reduktuar të historisë mbetet gjithmonë i etur të mësojë se në ç’masë kufijtë realë të Shtetit përputhen me kufijtë imagjinarë të atdheut ? në se është e moralshme dhe aq më tepër e pranueshme që shtrirja territoriale e këtij të uruari Shtet të mos korrespondojë me shtrirjen natyrore të kombit ? Aq më tepër kur, sikundër ve re edhe një autor si Raymond Aroni në librin e tij " Mësime mbi historinë " : " … në se bëhet fjalë për kombin dhe aq më mirë për shtetin, kemi të bëjmë me një ide që është e pranishme në ndërgjegjen e shumë njerëzve dhe që, edhe pse nuk zotëron personalitetin fizik të të një individi të përveçëm, përfaqson gjithmonë një lloj realiteti ".
.
. Por, nëse kjo ide është kësisoj e pranishme në ndërgjegjen thuaj të sejcilit prej nesh, përse duhet t’u biem në qafë filozofëve dhe shkrimtarëve ? Pasi, ndërkohë që Aroni i mësipërm harron të na thotë se në ç’mënyrë ideja e re e Shtetit gjen vendin e vet në ndërgjegjen tonë karshi asaj të vjetër të kombit, të tjerë mendimtarë që e kanë kqyrur kësaj problematikë me lupë në dorë janë të bindur se përfytyrimi ynë është pikërisht frut i përpjekjes së ndërgjegjshme të këtyre shkrimtarëve dhe filozofëve. Në ç’mënyrë ? Nëpërmjet një përqasjeje barazvlerësuese mes koncepteve shtet dhe atdhe. Me fjalë të tjera, mjaft që të bindemi se Shteti – ai egzistues brenda të cilit jetojmë, ose ai i dëshiruar, brenda të cilit aspirojmë të jetojmë – s’përfaqson gjë tjetër veçse atdheun tonë të dashur ! Nga momenti që hidhet ky hap, tjetri i rradhës është revizionimi i konceptit të kombit, me qëllim realizimin e adekuacionit aq të dëshëruar mes shtetit dhe corpus populus - subjektit politik.
. Përpos ngasjes që është në përpjestim të drejtë me interesat e vetë Shtetit, kjo përçapje intelektuale bart në vetvehte rrezikun e instrumentalizimit, të pajisjes së konceptit me ngarkesa psikologjike – të rimodelimit të një identiteti kolektiv, me atribute të ngjashme me ato të kombit. Krahasimisht dhe përmbledhtas, le të kqyrim dy përçapje të tilla – diametralisht të kundërta lidhur me argumentat që përdorin, por që sidoqoftë që kanë lënë gjurmë të thella në ndërgjegjen politike dhe shoqërore evropiane.
.
. - E para, e markës frënge, e cila përmblidhet me devizën " kombi, një bashkësi politike që duhet prodhuar " është lidhur ngushtë me Revolucionin e vitit 1789 dhe me përmbysjen e pushtetit monarkik. Në termat e të drejtës, gjendemi në sferën e jus soli. E thënë ndryshe, Shteti egziston mbi bazën e bashkimit politik të territoreve përbërës dhe atij duhet t’i fabrikohet kombi ; ky i fundit përfshin gjithë popullsinë që gjendet mbi këto territore, sipas principit të qytetarisë.
. Në prag të këtij revolucioni, Zhan Zhak Rusó – përçues i rebelimit politik parlamentar përballë absolutizmit të Mbretit përpunon përkufizimin e mëposhtëm : " një komb është një trup politik ose një shoqëri njerëzish të mbledhur së bashku për të krijuar më shumë avantazhe ose më shumë siguri nga fakti që janë bashkë ". Edhe pse volontarist dhe i mangët, ky përkufizim i hap rrugën nenit 3 të Deklaratës të të Drejtave të Njeriut, të propozuar nga abati Sieyès që thotë : " Principi i çdo sovraniteti qëndron esencialisht në kombin " dhe mishërohet përfundimisht në shprehjen e shquar të Renanit (1882) :
. " Një Komb është pra një solidaritet i madh, i përbërë nga ndjenja dhe sakrificat që janë bërë dhe nga ato ende janë gati të bëhen. Ai nënkupton një të kaluar, ai përmblidhet sidoqoftë në të tashmen me anë te një fakti të prekshëm : mirëkuptimi, dëshira e shprehur në mënyrë të qartë për të vazhduar egzistencën e përbashkët. Egzistenca e një Kombi është një plebishit i përditshëm, sikundër dhe egzistenca e një njeriu është afrimimi i përjetshëm i vetë jetës.. ".
.
. - E dyta, e përmasës gjermane, e përmbledhur nga deviza " kombi, një bashkësi etnike që duhet bashkuar ", i takon përpjekjes së krijimit të një Gjermanie të vetme, të ndërmarrë në shekullin e XIX. Në termat e të drejtës, gjendemi në sferën e jus sanguinis. E thënë ndryshe, kombi egziston mbi bazën e elementëve njerëzorë përbashkues dhe atij i duhet gjetur Shteti ; ky i fundit përfshin gjithë territoret ku banon kjo popullsi, sipas principit të etnisë.
. Një nga pionierët e idesë së Kulturnation është Herder, i cili pohon se " Providenca i ka ndarë kombet jo vetëm me male ose me pyje por veçanërisht nga gjuhët, nga shijet dhe nga karakteret ", ndërkohë që pasuesi i tij i shquar Fichte ngulmon në faktin se përkatësia në komb është fenomen i pavetëdijshëm (Volksgeist), sikundër lidhja e njeriut me gjuhën amtare : " … njerëzit janë formuar nëpërmjet gjuhës, më tepër se sa gjuha vetë nëpërmjet njerëzve ".
.
.
. * * *
.
.
. Më tepër se një përpjekje erudicioni, kjo maratonë e vërtetë referencash dëshmon për një dilemë personale, e lashtë sa ajo e Markusit të Ciceronit – shpresoj, e njejtë për të gjithë ata që rasti dhe nevoja i ka shpërndarë si çifutët në shkretëtirën e viseve të largëta.
. Në emër të kujt identiteti pjesëmarr në këtë debat ? të atij " natyror " - që më ka dhënë gjuhën e nënës dhe mbiemrin e atit, traditat e të parëve bile deri edhe tiparet e fytyrës ? apo të atij " qytetarisë " - që më shtyn deri dhe të mendoj me gjuhën e vendit, të rropatem me ritmin e jetës së përditshme dhe të krijoj deri edhe tarbiete të reja ?
. Kujt kombi i përkas tashmë ? atij të adoptuar, të " plebishitit të përditshëm " që teorikisht duhet të prodhojë qytetarë të ndërgjegjshëm, aktorë të një jete aktive shoqërore ? apo të atij tjetrit të origjinës " kulturnation " që praktikisht gjeneron nostalgjikë të pashërueshëm, partizanë të pakicave të pamposhtura ?
. Çfarë statusi social mund të pretendoj, përveç atij të çobanit, të mbledhësit të plehrave dhe të përzierësit të llaçit – krejtësisht të justifikuar, nëse i besoj opinionit të përgjithshëm të shoqërisë që më ka pritur në gjirin e vet ? Mirë unë që i përkas " brezit të parë ", me busull të prishur – me kokën në një vend dhe me trupin në një tjetër ; po fëmijët e mij që kanë lindur këtu, a do të mundin të dalin nga ky qerthull pakrye i referencave absurde ? po fëmijët e fëmijëve… ? Apo gjithmonë do të dalë dikush dhe do t’ju kujtojë pasardhësve të mij katër apo pesë breza më tutje, shpresoj ndërkohë diku andej nga maja e asaj piramide sociale – por gjithsesi me një mbiemër disi të çuditshëm, se ata s’janë gjë tjetër veçse " uzurpatorë ", " kripto-vendas ", " albano-shkretëtiras ", " bujtës fatkeqë që nata e Historisë i zuri në rrugë të madhe siç zuri edhe romët " - bukëshkelës të asaj bujarie legjendare të mikpritësit vendas, i dha vend në sofër gjysh-stërgjyshit të tyre dikur të huaj ?
. Në mungesë të një përgjigje të drejpërdrejtë dhe të çiltër, më duhet të kënaqem me thënien e një një evropianisti të bindur si Habermasi, i cili shkruan diku :
. " .. Integrimi politik [..] nuk justifikon aspak asimilimin e sforcuar në dobi të jetës kulturore që mbizotëron në një vend. Në kushtet e Shtetit të të Drejtës, kjo alternativë implikon që identiteti i shoqërisë – të cilit i referohemi në mënyrë legjitime – nuk është aspak i mbrojtur në një periudhë afatgjatë kundër ndryshimeve të shkaktuara nga valët e emigracionit. Pasiqë emigrantët nuk duhet të forcohen të braktisin traditat e tyre, është gjithmonë e mundur që me këto mënyra jetese të vendosura rishtas të zgjerohet gjithashtu edhe kuadri brenda të cilit qytetarët të interpretojnë principet e tyre kushtetutorë të përbashkëta. Vetëm kështu që do të mundë të funksionojë ky mekanizëm i cili bën që, me këtë përbërje kulturore të ndryshuar nga veprimi i qytetarëve aktivë, të ndryshojë gjithashtu edhe konteksti të cilit i referohet koncepti i identitetit etnik dhe politik i të gjithë kombit ".
.
. (vijon)

0 comments:

 
Përjetësisht të Panjohur