"...në lidhje me këtë univers shqiptar që merr format e një labirinti,
nuk mund të merret guximi të shtrohen pyetje qoftë edhe të thjeshta në pamje,
pa patur bindjen që përgjigja mund të trondisë dhe të rrëzojë një ndërtesë të tërë të të menduarit,
një sistem të tërë të ngritur mbi bazën e paragjykimeve ose të vrojtimeve të ngutura"
.
Dashur padashur, historia imponohet vetvetiu si çelës i çdo misteri, si një sumum njohjeje objektive dhe jashtëpersonale meqënëse përfaqson tretjen shumëshekullore të fateve individuale dhe të qëllimeve kolektive – pavarësisht se me anë të saj, historianët shqiptarë të të gjitha kohrave « kanë justifikuar çka kanë dashur ». Sidoqoftë, ajo shërben vetëm si lëndë e parë, si një ind i dendur i cili përmbyll në strukturën e tij hermetike një varg pyetjesh të mbetura prej kohësh pa përgjigje bindëse : nga vijnë Shqiptarët ? përse pjesa më e madhe e tyre përqafoi fenë myslimane ? përse ata ishin të fundit që u shkëputën nga perandoria otomane ? përse ata shkëmbyen Republikën me Monarkinë e Zogut ? si mundi një grusht komunistësh të marrë pushtetin brenda tre vjetëve ? ç’don të thotë « nacional-komunizmi » i Hoxhës ? përse komunizmi mundi të rrënjosej kaq thellë në vendin e Shqiponjave ? Cilët janë përbërësit e përzierjes « magjike » që shëndrron një kardiolog të zot në burrë Shteti, një komunist model në babain e Demokracisë, një ikonë tê përgjëruar në tabelë qitjeje ? përse Kosovarët ishin të fundit që braktisën Jugosllavinë në agoni ? për ç’arësye shoqëria postkomuniste zgjodhi si mënyrë mbijetese ekonominë e nëndheshme të trafiqeve, të krimit të organizuar ose të korrupsionit ?

Thursday, September 25, 2008

Kultura dhe Evropa e kulturës.

.
. Në datën 16 shtator, Komisioni evropian i Kulturës zgjodhi më në fund qytetin – Kryeqytet kulturor të Evropës, për vitin 2013. Për të qenë më të saktë, na duhet të themi qytetin francez që aspironte për këtë vend kaq të lakmuar. Pasi ndërkohë, qyteti tjetër nga dyshja e lumtur ishte zgjedhur : Kosice e Sllovakisë.
.
. Kjo aventurë e Kryeqytetit kulturor ka filluar që në vitin 1983, me nismën e Melina Merkurit, asokohe Ministre greke e Kulturës. Për të dalë nga ai qerthulli aq i mërzitshëm i Evropës së Tregut të Përbashkët, artistja Ministreshë propozoi Evropën e Kulturës – një qytet i përzgjedhur mes shumë të tjerësh, përgjatë një viti kryeqendra kulturore e Evropës. E përse jo ? Fillimisht (dhe jo rastësisht) ishte Athina, e zgjedhur me vendim ndërqeveritar të antarëve të Këshillit të Evropës. Më tej, u propozua një sistem rrethi : çdo vit, një qytet i një shteti antar. Kjo punë vazhdoi deri në vitin 2000 – me mbylljen e rrethit, derisa u mendua që zgjedhja t’i lihej konkurrencës. Nëntë kandidatura qytetesh u paraqitën – dhe u zgjodhën që të gjitha, me rastin e atij vitit « special 2000 ». Po më tej ?
.
. Në 1998, nën presidencën evropiane të Mbretërisë së Bashkuar, ishte përcaktuar një procedurë e re : gjithmonë sipas një sistem rrethi, bashkërisht do të caktohej shteti i këtij « Kryeqyteti evropian» (deri në vitin 2015), ndërsa vetë zgjedhja e qytetit i lihej konkurrencës « së lirë » brenda këtij shteti. Kështu, edhe qeveritë përkatëse mbeten gjithnjë e më shumë jashtë loje. Tashmë i takon një Komisioni evropian të Kulturës të shqyrtojë kandidaturat – dhe të zgjedhë më të përshtatshmen. Bile jo më një Kryeqytet por dy, pasi qysh në vitin 2003, edhe antarët e rinj të Bashkimit kandidatojnë dhe zgjedhin përfaqsuesin e tyre paralelisht me të vjetrit… Ja pra, një vullnet i spikatur i një artisti-politikan prodhon një ide që imponohet në mbarë Evropën, një procedurë e zyrtarizuar disi hezitante shëndrrohet në një nismë të gjerë të decentralizuar që prek një shtet, që mobilizon mbarë opinionin e një qyteti – një përçapje e tillë arrin të mbledhë rreth saj energjitë dhe idetë, forcat dhe krijimtaritë, mjetet dhe talentet për të kulmuar në një një rrjedhë të pandërprerë mbarëvjetore të lumit kulturë.
.
. Përgjatë një viti pra, turma shumëformëshe, shumëngjyrëshe dhe shumëzërash ; shumëshprehjesh, shumëgjuhësh dhe shumëmendjesh – Kulla moderne e Babelit – do të imagjinojë, krijojë, gatuajë, ngjizë, prodhojë, shfaqë, shpërndajë, konsumojë bile edhe do të shpërdorojë « mallin kulturor ». Për gëzimin më të madh të krijuesve, të artistëve, të artdashësve, të soditësve, të pjesëmarrësve, të konsumatorëve – dhe për kënaqësinë më të madhe të organizuesve, të drejtuesve, të manaxherëve, qoftë dhe të të zgjedhurve.
.
.
. * * *
.
.
Një përçapje e tillë, ku lokalja piqet me mbarëevropianen, ku elitistja takon populloren, ku individualja shkrihet në masiven, ku arti frymëzon biznesin, synon të lartësojë kulturën, ta afrojë atë me njerëzit. Ç’është kultura ? M’u desh të humbja mjaft kohë mes sprovave të ditura dhe përpjekjeve kolektive në kërkim të një « përcaktimi » të saj.
.
.
. Shumëkush, në se pyetet, do të përmendte muzikën, letërsinë, artet vizuale, bile edhe arkitekturën apo gjuhën... dhe nuk do të bjerë aspak në gabim. Veçse, atij nuk mund t’i jepet plotësisht të drejtë. Pasi ajo çka realizojmë individualisht nëpërmjet pesë shqisave – si edhe mundësia tjetër për të ndarë ndjenjat tona me mjedisin njerëzor – s’është gjë tjetër veçse shfaqje të jashtme të një përmbajtjeje – të asaj çka bëjmë, mendojmë dhe ndjejmë. Në këtë mënyrë, kultura egziston nëpërmjet nxënies, përvehtësimit dhe transmetimit – pa mbetur diçka e përveçme, krejt e brendshme për sejcilin. Aq më pak ajo është monolitike – çdokush e jeton kulturën në mënyrë të ndryshme, gjithë duke egzistuar ndryshe brenda të njejtës kulture. Pra kultura është simbolike ; një përmbajtje që qëndron në bazë të sjelljeve, fjalëve apo objekteve – objektivisht arbitrare dhe subjektivisht racionale.
.
. Por kultura është njëkohësisht diçka e qenësishme dhe e gjithëgjendur – një masë fluide « thërrmijash elementare » të aktivitetit cerebral – shenja, simbole, objekte, sisteme komunikimi, gjuhë shumëformëshe... sikundër dhe mendime, ide, teza, sisteme filozofike, vepra – gjithçka përbërëse të atij sfondi dijesh dhe njohjesh që i lejon njerëzit të komunikojnë njeri me tjetrin, pa patur nevojë të diskutojnë çdo çast lidhur me kuptimin e fjalës së përdorur, të konceptojnë bile dhe të deshifrojnë botën rrethuese, të ndërveprojnë me të, duke i vetëbesuar atomatizmave dhe mekanizmave të brendshëm të njohjes, të krijuara përgjatë egzistencës.
.
. Por sado e gjithëgjendur qoftë, kultura ngërthen në vetvehte një paradoks të vërtetë, që shprehet me vështirësinë e të kultivuarit. Pasi, fundja fundit, në kuptimin e saj më të përgjithshëm, ajo mund të reduktohet në një të shkuar, të denjë për t’u njohur. Një madhështi tashmë të përvehtësuar, një fitore tashmë të kryer. Diçka të stërmadhe që shëndrrohet në familjare – një e tashme banale, antitezë e lavdisë apo e shkëlqimit intelektual të dikurshëm. Cili nga ata ish-shkollarë që kemi qenë dikur mban mend diçka më tepër se sa një rregull të mjerë treshi nga gjithë ajo ndërtesë matematike e mësuar për vite të tëra ? Cili nga ata pensionistë të ngeshëm të kafeneve arrin të përmendë të paktën një prej motiveve fisnike të Rilindjes së famshme evropiane ? Sa janë ata politikanë me bythët me kallo nga kolltuqet e Parlamentit që mund të perifrazojnë Platonin apo Aristotelin ? Ç’duhet thënë më tej për ushtrinë e konsumatorëve pasivë : rrogëtarët e ngutur që ushqimin shpirtëror e gjejnë mes faqeve të gazetave apo amvisat e përhumbura me vështrim të ngjitur pas ekranit tê televizorit ?
. Paradoksi i kulturës është pikërisht të meritosh një nxënie, e cila e zbraz këtë të fundit nga vetë kuptimi i saj. Kultura bëhet kaq e njohur sa që, sikundër thotë Hegeli, pikërisht për këtë arsye ajo është e keqnjohur. Apo siç thotë suedezja Selma Lagerlöf : « kultura është ajo çka mbetet kur kemi harruar gjithçka kemi mësuar ».
.
. Të kultivosh vetvehten do të thotë, pikërisht, braktisje e këtij familiariteti budallallepsës, të atyre shfaqjeve të shtresëzuara, precipitate të ngurta dhe sterile të dijes ; kalimi nëpër filtrin personal të dyshimit dhe të mosbesimit tê masës së postulateve, të tezave, të formulave ; rikrijimi i një poliedri vështrimesh të shumëfishta dhe kontradiktore. Më tej – në nivelin e atij që pjesëmerr në procesin e ngjizjes, të krijimit - kulturë nuk do të thotë aspak të nxënët por e kundërta e saj, të çnxënët ; nuk është aspak ai proces i të përvehtësuarit të njohurive por shpërvehtësimi nga to. Troç, rikrijimi i vështirësisë, ngritja e pengesave përpara vetvehtes. Kultura – përvojë e lodhshme, e vështirë, dekurajuese, përçapje destrukturimi, hyjnizim i kundërshtisë.
.
.
. * * *
.
.
. Le t’i kthehemi pra qytetit që ka strehuar ose do të strehojë këtë Kullën tonë moderne të Babelit. Në 2004 ishin dy të tillë : Lila (Francë) dhe Xhenova (Itali). Nga 2005 e tutje, ai bëhet i vetëm : Kork (Irlandë) në 2005, Patras (Greqi) në 2006, Luksemburg në 2007. Nga viti ku ndodhemi (2008), qytetet përsëri çiftohen : Liverpul (Angli) me Stavanger (Norvegji). Vitin që vjen (2009), rradha i vjen Linzit (Austri) që çiftohet me Sibiun (Rumani)… dhe në të lumin vit 2013, qerthulli ndalet në Francë – dhe në Slloveni.
.
. Francezët dhe të tjerë jabanxhinj që jetojnë në vend (dhe që natyrisht interesohen për kulturën), ndoqën me kërshëri maratonën ndërqytetëse që pretendonin të merrnin titullin suprem të kryeqendrës evropiane të Kulturës. Pas një gare të vërtetë mediatike, nga tufa fillestare mundën të veçohen katër të tillë. Dy çifte konkurrues : Lioni dhe Marseja mbi meridianin e lumit Ronë, Tuluza dhe Bordoja mbi paralelen e lumit Garonë.
. Antagonistë të përjetshëm, të papajtueshëm. Një duel që nxjerr herë-herë fitues të zhurmshëm por ama gjithmonë, hupës « të mirë » siç i quajnë francezët.
.
.
. Lioni (mbi 600.000 banorë si qytet dhe 1.5 million banorë bashkë me rrethinat - qyteti i 3të i Francës) nën hijen e Alpeve dhe në bashkimin e lumenjve Sone dhe Ronë, në jetë të jetëve kryqëzim rrugësh mes jugut dhe veriut, qendër tregëtare, bankiere dhe industriale, një popull katolik, ruajalist dhe borgjez – për çudi, aktualisht i drejtuar nga një ekip bashkiak socialist, qytet gri, i mjergullt dhe i lagësht, paraqiti një projekt të centruar mbi artin dhe kulturën bashkëkohore, moderne : teknologji të reja të imazhit, rrjedha video, tinguj elektro, lojë dritash.. një kompleks modern i drejtuar nga një ekip udhëheqësish artistikë të ftuar nga gjithë Evropa.
. Një shumë projektesh artistike (170 të tilla) që mendohen të zhvillohen sa në vetë qytetin edhe në të tjera qytete përrreth (Saint Etiene, Grenoble..). Sipas autorëve, « një projekt kolektiv, në një dinamikë të qëndrueshme, utopike dhe militante ». Shkurt, një përzierje shkumbëzuese idesh, takimesh, shkëmbimesh dhe eksperimentesh. Por sidoqoftë, një mbështetje panevropiane që bashkon rreth Lionit edhe Gjenevën zvicerane apo Milanon italjane. Një buxhet prej 60 – 70 million eurosh, nga të cilat një e katërta vjen nga mecenati ose parnerët privatë. Një fond mbështetës prej disa qindra milion euro që vjen nga mecenët dhe industrialistët vendas. Por edhe një dyshim : preferencën e zhurisë ndaj projekteve konkurruese, në rradhë të parë Marsejën – konkurruesen e tij të përjetshëm.
.
.
. Marseja (800.000 banorë qyteti dhe 1.6 million banorë me rrethinat - qyteti i dytê i Francës) në breg të Mesdheut, porti i parë i Francës dhe një nga më aktivët e rrethqarkut, porta jugore e Evropës kontinentale, qyteti kozmopolit dhe heterogjen, një turmë shumënjgjyrëshe, shumëgjuhëshe dhe shumëfytyrash ; një popull i zhurmshëm dhe belaxhi, simpatik dhe gjaknxehtë ; një qytet i ndritshëm, i bardhë-blu-kobalt mbi një varg tarracash ngjitëse, një vegjëli republikane – pêr çudi, e drejtuar që prej vitesh nga e djathta. Sikundër pritej, projekti marsejez kish në qendër të tij shkrirjen e kulturave : jugu me veriun, deti me kontinentin, dialogu me botën mesdhetare, afrikane. Evropa e të ardhmes..
. Një muze madhështor i qytetërimeve të Evropës dhe të mesdheut, një seri ekspozitash mbi figurat e shquara të pellgut (Kamy në krye të sofrës), një bashkërendim i ngushtë me qytetet fqinje (Arlë – kryeqyteti botëror i fotografisë, Tuloni – qendra e studimeve të marinës…). Por forca e kandidaturës marsejeze qëndronte në moton : « Marseja është një qytet i varfër nga pikpamja kulturore por që ka privilegjin e të pasurit të një indi aktorësh kulturorë shumë të frymëzuar dhe të motivuar ». Sidoqoftë, një masë prej 75 projektesh ekspozitash, spektaklesh, çfaqjesh, festivalesh, , ateliesh krijimtarie, takimesh.. një buxhet prej 100 milionë eurosh dhe një llogari perspektive tërheqëse : 600 milionë euro të ardhura, 2 deri 3 milionë turistësh shtesë, një million vizitorë të zbarkuar në porti e qytetit…
.
.
. Tuluza (rreth 500.000 banorë qyteti dhe 850.000 banorë me rrethinat - i katërti i Francës) në breg të Garonës dhe nën hijen e Pirenejve ; e kuqe nga tulla e gjithëgjendur, e ngrohtë dhe e lbyrur nga dielli bujar ; tokë bujqësore në jetë të jetëve, hambar i grurit dhe i lulediellit ; një popull i tokës dhe i të korrave, protestant, jakobin dhe tregëtar ; një elitë e re dinamike që ka ditur të orientohet drejt teknologjive të reja (informatikë, aeronautikë, aviacion, farmaceutikë..) ; një vullnet republikan dhe gjithmonë i majtë. Projekti kulturor tuluzan mbështetej mbi konceptin : « krijimtaria është « bërthama » e vetë kulturês në sensin e saj më të gjerë. Kjo krijimtari nuk është një atribut vetëm i artistëve ose e « njerëzve të kultivuar » por i krijuesve të të gjitha natyrave dhe horizonteve – fjalë, figurë, tingull, formë.. mbi skenë, në hapësirën publike.. qofshin ata sipërmarës, shkencëtarë, amatorë ose profesionistë, të rinj apo të pjekur.. mjaft që të pjesëmarrin ». Pra, demokratizim kulturor dhe shembje e mureve që ndajnë disiplinat..
. Një Auditorium i ri madhështor – diçka si Qendra Gugenhaim e Bilbaos, një muze i ri i pêrkushtuar piktorit Goja, një Qendër e re Koreografike Moderne – bashkë me shkollën që i pêrshtatet, një ish-burg në qendër të qytetit që do të shëndrrohet në vend pritjeje dhe krijimtarie për artistët evropianë dhe nga mbarë bota… Një buxhet prej 100 milionë eurosh, një mbështetje masive e 70 qyteteve nga Franca, Spanja deri në Portugali, një pjesëmarrje e Airbus-it lokal dhe një projekt investimesh në infrastrukturat kulturore prej 1.2 miliardë euro nga një « klub i zgjedhur» ndërmarrjesh lokale private, tifoze të kulturës.. E megjithatë, një pesimizëm realist si nga ata të jugut : « e duam Tuluzën pa masë, por ndershmërisht, nuk mendojmë se ajo është në nivelin e një Kryeqyteti kulturor ».
.
.
. Bordoja (rreth 230.000 banorë vetë qyteti dhe afro 600.000 bashkë me komunat rreth e qark), në derdhje të Garonës dhe e hapur drejt oqeanit Atlantik ; e bardhë fildish - e tejdukshme ; tokë e vreshtave dhe e rrushit, port i hapur drejt Botës së Re ; popull lundërtar, tregëtar që ka vënë pasuri dikur me « ebenin » (lexo-skllevërit afrikanë) dhe mê tej me verën e shumëpërmendur ; një elitë aristokratike, zhirondine dhe katolike, një qytet në rënie dhe në braktisje, një aktivitet industrial në amulli.. një orientim konstant i djathtë. Projekti kulturor bordolez nuk shkëlqente me ndonjë ide novatore apo të fuqishme : ai mbështetej mbi një të kaluar të shquar lokale (humanistët Montenjë, Monteskjë, Moriak), një bazë qytetëse të përmendur (një pjesë e portit të vjetër të vjetër, e shpallur monument i Njerëzimit nga UNESCO në vitin 2007). Pra, një logjikë elitiste dhe një shpirt nomad – krejt e kundërta e përçapjes tuluzane. Sidoqoftë, një vullnet hapjeje drejt modernes në art, bashkëkohores në kulturë, një dëshirë krijimi e një Muzeu të madh të kulturave Atlantike, një bazë e vjetër nëndetsesh e luftës së fundit që do të shëndrrohet në atelier për artistët, një homazh figurave të artit dhe të letërsisë së Amerikës Latine dhe të Afrikës që zgjodhën Bordonë si vend pune dhe krijimi, një Biennale e Artit Afrikan (Senegalez), një projekt i kërkimit dhe eksperimentimit në artet figurative dhe në muzikë..
. Rreth 60 projekte, një buxhet disi modest (60 million euro), një mbështetje pak a shumë entuziaste e qyteteve të tjera të fasadës atlantike, si edhe e industialistëve lokalë që premtuan « vetëm » 200 milionë euro.. Mbetet të njihet motivimi i brendshëm i bordolezëve – një enigmë krejt e pritur për ata që njohin sadopak nga afër karakterin e tyre.
.
.
. * * *
.
.
. And the winner is…. Nuk e kishin aspak gabim drejtuesit e projektit kulturor lionez dhe tuluzan kur edhe pse mbronin shanset e tyre, vështrimin e çonin si padashur diku në jug, në breg të Mesdheut. Të vetmit që ditën të fshehin ndjenjat me mjeshtëri – dhe të rrudhin disi buzët ishin bordelezët. Për ta, jo vetëm liqeni Mesdhe s’mund të krahasohet me pafundësinë Oqeane, por edhe mesdhetarët kanë mbetur provincialë të zhurmshëm, të zhgrryer dhe që qelben erë hudhër dhe vaj ulliri. Shko thuaja këtë gjë marsejezëve që festojnë zgjedhjen e qytetit të tyre kryeqendër evropiane të Kulturës ! Edhe në se mbetesh gjallë, të paktën do fitosh përbuzjen e tyre të përjetshme. Dhe kur përçmimi vjen nga njerëz sa të hapur dhe mikpritës, por zemërakë dhe të dhunshëm si ata, nuk ka më ujë lumi apo oqeani të të shpëlajë.

La suite.. - Vazhdimi...

Saturday, September 20, 2008

Kronika e një rikthimi : Shpaga e të mundurve (2004 – 2005).

.
. Skizma e konsumuar në këtë mënyrë në gjirin e PS dobësoi bazën e pushtetit socialist pasi, teorikisht, partia socialiste kish humbur shumicën absolute në gjirin e parlamentit. Ky ishte edhe argumenti madhor i avancuar nga ana e demokratëve që kërkuan menjëherë mbajtjen e zgjedhjeve legjistative të parakohshme. Duke ju përgjegjur thirrjes së PD, disa mijra simpatizantë dhe partizanë demokratë pushtuan rrugët dhe sheshet e kryeqytetit në 7 dhe 8 shkurt 2004 për të kërkuar largimin e Nanos, ndërkohë që një grup militantësh të ndezur tentoi të pushtonte selinë e qeverisë dhe u përball me Gardën e Republikës. S’ish veçse një provë force e parë pasi, në 21 shkurt, turma e ditëve të lumtura e nxitur nga e palodhura PD por njëkohësisht edhe nga një varg OJQ lokale – me MJAFT-in në krye, mbushi përsëri rrugët dhe sheshet kësaj here e qetë, duke brohoritur njëzëri « Nano ik ! ».
.
. Çfarë kërkonte të arrinte Berisha, duke u hedhur përsëri në këtë « luftë psikologjike të rrugës », në të cilën ishtë bërë ekspert i padiskutuar ? Në pamje të parë, mund të dukej se ai kopjonte disi shembullin e fundit gjeorgjian të Trëndafilave për të dëbuar nëpërmjet forcës së turmës homologun shqiptar të Shevernazes. Ndaj udhëheqësit të rregjur demokrat, ky krahasim duhej të tingëllonte si fyerje. Ai kish integruar këtë strategji në llogaritjet e tij të komplikuara politike kushesa vjet më parë se të ngjashmit e tij kaukazianë : në mënyrë metodike, pas çdo zgjedhjeje, ai kish orkestruar grumbullime masive, kish nxitur shpërthime të kontrolluara, kish provokuar forcat e rendit dhe irrituar pushtetin socialist me të vetmin qëllim që të kondiciononte trupat e tij me moralin e shpagës. Por kësaj here gjithçka paraqitej ndryshe, pasi ai e ndjente që fitorja ishte aq afër sa që mund të prekej me dorë.
. Atij i duhej vetëm pak kohë – ato muajt që e ndanin nga zgjedhjet e ardhshme legjislative, për të mbledhur nën flamurin e tij të gjitha aleatët e tij – ata të tashmit, bile edhe ata të të kaluarës. Ai kish nevojë gjithashtu për gjeninë e tij karizmatike – për të rimobilizuar elektoratin e tij, i cili priste me padurim që prej shtatë vjetësh kthimin e Mesisë.
.
. Zgjedhjet e fundit lokale kishin treguar haptazi se që të dy kampet kishin arritur kufijtë e potencialeve të tyre njerëzore. Elektoratet e tyre ishin reduktuar në falanga militante ndërkohë që pjesa më e madhe e popullsisë kish krijuar distancë me politikën. Përballë të pavendosurve, dilema paraqitej fort e vështirë : duhej bërë edhe një herë zgjedhja mes një bande . « që të vjedhin e të rrahin po bërtite (duke patur parasysh parasysh vjedhjen e piramidave e çka ndodhi më pas) dhe atyre që të vjedhin e ikin pa pasur fytyrë të të shohin në sy » (shënimi 1).
.
. Ndërkohë, konkurrentët politikë ju ishin përshtatur shijeve të të pavendosurve : pozita këmbëngulte në atë mashtrimin e paharruar piramidal të demokratëve ndërkohë që opozita nënvizonte peshën e « kleptokracisë » socialiste. Ishte e kotë që të thuhej se kjo lloj « reklame » së prapi shkonte në kahjen e kërkuar nga Berisha pasi ai të paktën sulmonte të tashmen ndërkohë që kundërshtarët e tij duke u kapur me të kaluarën, harronin njëkohësisht atë të tyren. Me fjalë të tjera, në vend që të kalonin kohën duke stigmatizuar një kundërshtar që strukej që prej shtatë vjetësh në opozitë – dhe që i vidhej që prej gjashtë vjetësh debatit parlamentar, ata duhej të mbronin një bilanc – bilancin e tyre.
.
. Gjatë dy legjislaturave të fundit, qeverisja socialiste kish mundur të sillte në terezi një situatë e cila, si pasojë e ngjarjeve të vitit 1997, paraqitej katastrofike. Arritjet e saj më të mëdha ishin rivendosja e rendit publik, reforma e thellë e kuadrit ligjor dhe institucional, rikthimi drejt normalitetit të jetës politike dhe veçanërisht e jetës ekonomike të vendit sikundër dhe rikthimi në projektet e integrimit evropian dhe atlantik.
.
. - E parë prej zyrtarit tifoz të shifrave, asnjëherë indekset makroekonomike nuk kishin qenë më të mira : shkalla e rritjes e stabilizuar rreth 6%, inflacioni mbahej i kontrolluar dhe i qëndronte nën 3%, PPB pro capita (1.480 USD) asnjëherë nuk kish qënë më i lartë, shkalla e interesit (10%) asnjëherë nuk kish qenë më e ulët, defiçitet ishin vënë nën kontroll dhe së fundi, monedha lokale asnjëherë nuk kish qenë më e fortë përkundrejt dollarit dhe evrosë.
.
. - E parë me syrin e politikanit, asnjëherë marrëdhëniet mes forcave politike s’kishin qenë më të harmonizuara ndërkohë që kurrëherë marrëdhëniet me fqinjët nuk kishin qenë më të mira.
.
. - E parë me syrin e emigrantit të Greqisë ose të Italisë, asnjëherë më parë ai s’kish mundur të përfitonte nga kushte më të mira jetese dhe mënyrë trajtimi nga vendi pritës.
.
. - E parë me syrin e pensionistit shëtitës, asnjëherë më parë kryeqytetit s’kish qenë më i pastër dhe më i zbukuruar me ato grupe ndërtesash gjigande që mbinin në çdo arter kryesor.
.
. - E parë me syrin e të riut, asnjëherë dyqanet e luksit s’kishin qenë më të mbushura dhe të furnizuara, asnjëherë diskot s’kishin qenë kaq plot dhe kafet kaq luksoze.
.
. - E parë me syrin e biznesmenit, asnjëherë volumet e importeve të eksporteve ose shitjet s’kishin qenë kaq të larta sikundër dhe fitimet më të mëdha.
.
. - E parë me syrin e keqbërësit, asnjëherë bizneset s’kishin qenë kaq të lulëzuara si dhe mirëkuptimet me pushtetin kaq të frytshme.
. Shkurt, asnjëherë më parë të pasurit s’kishin qenë më të pasur sikundër dhe të varfërit më të varfër !
.
. Ndërkohë, shqiptari i mesëm nuk ish në gjendje t’i përgjigjej pyetjes nëse ja kish arritur qëllimit të ndërtonte një jetë të lumtur « e cila, ja vlente që të jetohej ». Kjo e fundit, sipas Robert Kenedit të ndjerë, duhej të matej nëpërmjet « shëndetit të fëmijëve tanë, nga cilësia e shkollimit të tyre, nga gëzimi që sillte çdo ditë, nga qëndrueshmëria e martesave tona » dhe së fundi, nga « përkushtimi ndaj vendit tonë ». Cili nga këto elementë bënte pjesë në përllogaritjet e qeverisë të PPB, ose në treguesit makroekonomikë që shërbenin për të stolisur tabelën e arritjeve të vendit ? .
. Në të vërtetë, problemi themelor i kësaj « parajse » të vogël rozë ishte mospërputhja me një farë konceptimi evropian të demokracisë dhe të shtetit ligjor. Meqënëse Evropa përfaqsonte me sa duket atë vendin e përbashkët ku Shqipëria duhej të përfundonte, fatin e saj historik, atëhere vendi dhe udhëheqësit e tij duhej të dallonin mospërputhjen e thellë mes modelit të tyre dhe atij bashkësior. Nga ana tjetër, evropianët bënin çmos për të treguar pakënaqsinë e tyre, duke rritur presionin mbi qeverinë dhe duke përdorur mjetet e mëdha : në emër të Paktit të Stabilitetit të Evropës Juglindore, flota ushtarake dhe avionët e zbulimit i binin kryq e tërthor Adriatikut dhe hapërsirës detare dhe ajrore kombëtare, një varg stacionesh radar ishin instaluar në brigjet shqiptare, policët më të aftë evropianë kishin zbarkuar në vend për të inkuadruar dhe stërvitur kolegët e tyre shqiptarë, një ligjshmëri specifike kundër banditizmit të madh dhe krimit të organizuar ishte përpunuar dhe aprovuar, disa burgje të reja fort moderne ishin ndërtuar me qëllim që të strehonin kriminelët dhe trafikantët e ekstraduar shqiptarë dhe së fundi, një bazë e tërë të dhënash ishte përpunuar dhe vënë në dispozicion të Interpolit dhe të policive të tjera evropiane për të ndjekur sa më frytshmërisht kokat e krimit shqiptar…
.
. Rezultatet qenë pothuaj të menjëhershme dhe tepër inkurajuese : flota e gomoneve dhe të tjerë motoskafë ultra të shpejtë të trafikantëve u reduktua pothuaj në zero, numri i zyrtarëve të dënuar për korrupsion u dyfishua, sasia e drogës të zënë nga policia u trefishua bile u katërfishua, numri i keqbërësve me origjinë shqiptare i kthyer në vendin e tyre të lindjes u shumëzua me pesë. Dhe si rastësisht, parashikimet lidhur me PPB u çfaqën në rënie, papunësia u rrit befasisht disa pikë, inflacioni u ngjit në nivele të panjohura prej vitesh, ndërtimet e godinave të luksit u frenuan dukshëm…
.
. Ndërkohë që korrelacioni mes këtyre fenomeneve ishte kaq i menjëhershëm dhe i drejtpërdrejtë sa që nuk mund t’i shpëtojë as syrit më të pastërvitur, befas fillon dhe përvijohet mendimi që ato shifrat e para sintetizojnë fatin e dhjetra dhe qindra mijra familjeve që jetojnë në vend me vështrimin e ngulur jashtë shtetit. Pasi, fillimisht është një familje lambda e Beratit e cila merr disa dhjetra euro herë pas here, të dërguara nga vajza e tyre që punon jashtë shtetit. Njëqind kilometra me tutje, është ajo familja omega e Lezhës e cila merr gjithashtu herë pas here disa mijra euro, të dërguara nga djali i tyre – edhe ai punon jashtë shtetit. Ndërkohë djali i omegave lezhjanë deklaron se jeton me vajzën e lambdave beratas, e cila sipas çdo logjike ushtron zanatin më të lashtë të botës, e mbrojtur nga « burri » i vet skllavërues. E parë nga jashtë shtetit, kjo gjë quhet kurvëri dhe rrufjanllëk – pra, shkelje e ligjeve të ushtrimit të profesionit pa leje si dhe qëndrimit të parregullt për të parën si dhe krim për të dytin, gjë e cila i çon autorët deri me burg. E parë nga vendi, kjo gjë quhet punë jashtë shtetit – fitim parash, qëllimi i të cilave është të mos vdesin urie në Berat dhe të ndërtohet shtëpia e prindërve ose dyqani në Lezhë.
.
. Si quhet kjo gjë, e parë nga një palë e tretë – nga shteti dhe nga qeveria shqiptare ? Përballë heshtjes, na mbetet të marrim me mend përgjigjen. Megjithatë, ata që mbajnë çelësat e ekonomisë kombëtare në brez e dinë më mirë se kushdo tjetër se ky sifon i hollë që përçon paret nga Evropa brenda shtetit, përfaqson thërmijën elementare të bilancit të arritjeve. Si shpjegohet ndryshe që ekonomia kombëtare nuk fundoset nën peshën e deficitit tregëtar që vetëm për vitin 2004 tejkalon një miliardë dollarë ? Nga vjen kjo para që lejon të blihet jashtë shtetit tre herë e gjysëm më tepër mallra në krahasim me çka arrihet të shitet po jashtë (shënimi 2) ? Sigurisht nga sektori ekonomik « gri » për të mos thënë i zi – ai i trafiqeve të krimit të organizuar, i cili përfaqson nga 60 deri 70% të PPB kombëtar (shënimi 3) ; nga ai i drogës që qarkullon në territorin kombëtar, vlera e të cilës vlerësohet në disa miliarda dollarë në vit. Në këtë mënyrë, i është vënë gishti aporisë së demokracisë shqiptare :
.
.
. ndërkohë që pushteti mbron bilancin e vet të arritjeve ekonomike, pa dashur të shpjegojë se cilat janë burimet e vërteta që lejojnë të financohet kjo ekonomi, opozita tund flamurin e luftës kundër korrupsionit, trafiqeve të jashtëligjshme dhe krimit të organizuar, pa mundur të thotë se cilat do të jenë rrugët e ndershme të zhvillimit të saj të ardhshëm.
.
.
. Sigurisht, masa e emigrantëve shqiptarë në Evropë që i afrohet milionit të njerëzve, nuk është e përbërë veçse nga prostituta, nga rrufjanë ose nga banditë – trafikantë. Në pjesën e saj dërrmuese, ajo pjesëmerr normalisht në jetën ekonomike dhe shoqërore të vendit që e ka pritur, ndërkohë që ruan vazhdimisht një mendim për vendin e saj të origjinës ku edhe ajo kthehet masivisht për të bërë pushimet – dhe me këtë rast të prishë para. Vetëm se, bërja e një jete normale në gjirin e një familjeje e cila presupozon shkollimin e fëmijëve, pushime në vendin e jetesës, një veturë personale në mos dy, projekte afatmesme – të gjithë këto me të ardhura që vijnë nga një punë e rezervuar për një emigrant – don të thotë që është pothuaj krejtësisht e pamundur të mund të ekonomizohen para për të investuar masivisht në vendin e origjinës. Përsa i përket atyre që besojnë në efikasitetin e ndihmave dhe të kredive, mjafton të përmendet që shuma globale e asistencës e Bashkimit Evropian për periudhën 1991- 2004, është pothuaj 1,2 miliardë euro, ose diçka më tepër se dërgimet e emigrantëve shqiptarë vetëm për vitin 2005.
.
. Përsa i përket Shtetit, ai fsheh turpin e tij me një farë gjetheje rrushi të quajtur papërgjegjësi ligjore, ndërkohë që pohon se të gjitha qarqet e « ekonomisë » së zezë dhe gri zhvillohen jashtë tij dhe mbeten jashtë kontrollit. Edhe në qoftëse nuk arrin që ti taksojë nëpërmjet VAT-it – sikundër ndoshta edhe ëndërron, ai përfiton nga dividende të konsiderueshme. Mjafton të përmenden ekonomia kombëtare që përfiton nga kjo konjukturë e favorshme, popullsia që arrin të mbijetojë, sektori i ndërtimit (+13% rritje të përvitshme bile deri në +45% në 2004, ndërkohë që pjesëmerr me 10% në PPB), shërbimet dhe turizmi që lulëzojnë, zyrtarët që arrijnë të marrin bakshishet e tyre, politikanët që arrijnë të ndërtojnë vila ose të qarkullojnë me vetura luksoze… pa harruar më në fund edhe konsumatorin e thjeshtë, i cili pêrpos morisë së problemeve të pêrditshme, duhet të zgjidhë një problem tjetër të natyrës egzistencialiste : a duhet t’ju rijapë besimin socialistëve të Nanos apo të zgjedhë demokratët e Berishës, që prej tetë vjetësh në stolin e rezervës të lojës politike ?
.
. Vargu i protestave dhe i manifestimeve të llojit « Nano ik » shërbeu si prolog për fushatën e ardhshme të zgjedhjeve parlamentare e cila, që prej disa muajsh, ishte instaluar në sallat e parlamentit. Qëkurse seancat transmetoheshin në direkt nga televizioni ato ishin shëndrruar në një çfaqje të pakrahasueshme popullore ku dhuna verbale dhe vulgariteti i shprehjeve mbanin ndezur vëmendjen e familjeve shqiptare të cilat shpresonin të asistonin drejtpërdrejt në kryqëzimin e dytë të Nanos. Që në fillim, të gjitha goditjet e opozitës ishin përqëndruar mbi Kryeministrin që përfaqsonte shenjën ideale – personifikimin e të gjitha të këqiave të sistemit, për të mos thënë të mbarë socializmit.
.
. Megjithë peripecitë e shumta në gjirin e partisë së vet, Nano kish mundur të shëndrrohej në simbolin e Republikës së Tretë, në variantin e saj socialist. Ndoshta, atij i mungonte karizma e një Berishe dhe urrente të zhytej në mes të turmës si demokrati i madh por ai kish një nuhatje krejt të veçantë për të zbuluar dobësinë e tjetrit dhe zotëronte artin e të drejtuarit të një ekipi. Nano kish pushtuar krejtësisht skenën politike të vendit të cilën e administronte më tepër si një njeri i spektaklit se sa si burrë Shteti, diçka në stilin e një Berluskoni. Ai ishte kthyer në « superstar » të të gjitha gazetave të vendit që gjuanin shprehjet e tij të ndyra, xurxullosjet e tij legjendare, udhëtimet e tij pa fund në hotelet më të mira të Mesdheut dhe të Lindjes së Afërt, buzuqet e tavernave të Athinës, martesën e tij të dytë, shpenzimet faraonike të hequra nga donatorë privatë të botës lokale të biznesit dhe së fundi « çapkënllëqet » e shquara – fatura të papaguara në Krans Montana, një zënkë e paharruar gjatë ceremonisë së varrimit të Papës Gjon Pali IItë, shumat kolosale të lëna në bixhoz në Atlantik Siti…
.
. Pas debateve të shumtë pasionalë mbi të ashtuquajturat abuzime të pushtetarëve dhe lidhjeve të supozuara të Nanos me krimin e organizuar, pas atyre tonelatave artikujsh mbi faktet dhe gjestet më të vogla të jetës së tij private, Presidenti harbut i PS u kap nga e kaluara e vet : denigruesit e tij të palodhur mundën të zhvarrosin « kufomat » që ai fshihte me kujdes në sirtaret e tij intimë. Mes të parëve që hapi vallen ishte miku i tij i shtrenjtë Klosi, padroni fatkeq i Shërbimeve Sekrete shqiptare, i cili akuzoi gruan e dytë të Kryeministrit për spiunazh në favor të Shërbimeve sekrete greke. Ai u ndoq nga një ish-ministër i qeverisë Meta, gjithashtu deputet socialist, i cili kish kaluar në rradhët e LSI-së. Me një pamje krejt të pafajshme, deputeti socialist dezintegrues numëronte publikisht rastet kur Nano ish përpjekur t’a likuidonte fizikisht pasi, ai kish prova të pakundërshtueshme që bosi i tij i vjetër partiak kish përfunduar një pazar me kolumbianët e kokainës me vlerën një miliardë dollarë. Pa krijuar surprizë, Berisha kërkoi krijimin e një komisioni parlamentar për të hetuar sjelljen e Nanos, i filmuar në Selanik në mes të virtuozëve të buzuqit ndërkohë që vendi varroste me dhimbje viktimat e reja të një aksidenti të tmerrshëm rrugor, pranë kufirit me Kosovën.
. Por, goditja përfundimtare erdhi nga Nikoll Lesi, një deputet « indipendent » dikur i afërt me pushtetin socialist. Ky gazetar i vjetër i shëndrruar në biznesmen dhe në kohën e ngjarjeve, President i partisë Demokrate Kristiane, insistoi me qëllim që deputetët të dëgjonin disa rregjistrime të dhjetorit 1997, ku Nano dhe gjykatësi Abdiu diskutonin lidhur me trafiqet e armëve dhe ndryshimet ligjore adekuate. Përpara se sa vala goditëse të absorbohej nga masa e deputetëve, botuesi këmbëngulës i gazetës « Koha Jonë » nxorri rregjistrime të tjera, kësaj rradhe lidhur me një aksident vdekjeprurës të shkaktuar nga Nano në 2001 dhe të mbyllur nga policia kombëtare.
.
. Mikrofonë spiunë, filmime të fshehta, rregjistrime që flinin prej vitesh nëpër sirtarë, dëshmitarë ultrakonfidencialë : me sa dukej, një dorë e kujdesshme dhe e fshehtë avanconte gurët në fushën e lojës për t’a zënë mat « mbretin » Nano. Nga njera anë dhe nga ana tjetër e spektrit, bota politike që ndjente kërcitjet e pushtetit kish filluar të riorganizohej. Më tepër se një program, për të bindur të pavendosurit, e djathta kish nevojë për dinamikë të re : shtatë parti politike të qendrës së djathtë, të konsideruara të afërta me PD, krijuan Aleancën për Liri, Drejtësi dhe Mirëqënie (ALDM) (shënimi 4), duke shkrirë listat e kandidatëve njëemërorë në një listë të përbashkët. Diku në ekstremin e djathtë, partia Demokratike e Rinovuar e Shehit sikundër dhe një parti mikroskopike konservatore (PKons) bashkonte forcat me Monarkistët e Lekës së Irë, në gjirin e një lëvizjeje të re të Zhvillimit Kombëtar (LZHK). Në të kundërt, vetëm ideja se mund të ripërtëritej mbretërimi i Nanos paralizonte krejtësisht të majtën. Sejcila nga pesë partitë e së majtës, tradicionalisht të lidhura me PS (shënimi 5) vendosi të paraqiste lista të veçanta, ndërkohë që i vetmi qëllim i LSI së Metës ishte t’i priste rrugën sivëllait të madh socialist.
.
. Duke ju bindur instiktit të mbijetesës së species – të gjuajtur me ankth nga të gjithë marinarët e botës mbarë – të parët që braktisën anijen socialiste që po kumbisej ishin kalibrat e Aleancës Demokratike. Edhe një herë tjetër, Berisha tregonte se zotëronte idera gjeniale : për të farkëtuar një imazh të ri, partia Demokratike kish nevojë për « themeluesit » e saj ndërkohë që këta djelm plangprishës kishin nevojë për një hapësirë të re, të denjë për kapacitetet e tyre. Njeri pas tjetrit, ish-ministra të qeverive socialiste si Zogaj ose Imami, ekspertë të vjetër të ekonomisë si Pashko ose Ruli ktheheshin në vathë pas kaq vjetësh shtegëtimi. Presidenti i dikurshëm dukej se i kish falur censorët e tij më të egër dhe egzegjetët e tij të palodhur. Ai i integroi në organet drejtuese, ju ofroi kandidatura deputetësh – mjaft që të rikthehej në pushtet ! Inatet e vjetra mund të prisnin rradhën. Pas një forcimi dore të fundit në fushën legjislative (shënimi 6), e djathta ishte përfundimisht e gatshme për të nisur betejën e saj të madhe elektorale.
.
.
. Zgjedhjet aq të pritura u zhvilluan në 3 korrik 2005 në një atmosferë të gjykuar « të qetë në tërësinë e saj », megjithë një varg incidentesh mes të cilave numërohej një i vrarë. Me mbylljen e qendrave të votimit, u duk qartë se strategjia e përdorur nga e djathta kish dhënë frytet e saj : pjesëmarrja tejkaloi 56%. Përsa i përket rezultateve, që të nesërmen Berisha dhe partizanët e tij mund të festonin fitoren megjithëse ju duhej të prisnin derisa Komisioni Qendror të mund të shpallte disa shifra : partia Demokratike kish mundur të siguronte 53 deri 55 vende njëemërore ndërkohë që socialistët kishin marrë vetëm 38 vende (shënimi 7). Shpallja e rezultateve lidhur me emrat e 40 deputetëve të tjerë të zgjedhur nëpërmjet listave proporcionale ose shumëemërore ishte edhe më e vështirë pasi, ndërkohë, Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) i duhej të shqyrtonte 300 ankesa që kërkonin ose anullimin e rezultateve ose anullimin e zgjedhjeve në disa zona. Së fundi, instanca supreme vendosi të përsërisë zgjedhjet në tre nga zonat elektorale, në 21 gusht. Praktikisht, kjo donte të thoshte që shpallja e rezultateve përfundimtare duhej të priste të paktën këtë datë për të njohur shpërndarjen e vendeve me qëllim që të mund të zbatohej në vazhdim rregulla e proporcionales.
. Përfundimisht, në 1 shtator, ose dy muaj më vonë nga mbajtja e zgjedhjeve, parlamenti shqiptar mund të shfaqte fytyrën e tij të re : partia Demokratike paraqiste 56 deputetë (40% të vendeve të parlamentit) ndërkohë që rivali i saj që braktiste pushtetin mund të mbështetej në ata 42 deputetët e saj (30%). Për të realizuar qeverisjen, Berishës i duhej të mbështetej në aleancat natyrore me qendrën e djathtë – ALDM – që grumbullonte 18 vende. Kjo gjë i siguronte shumicën në parlament me 74 vende, ose 53,2%. Humbësi i madh i këtyre zgjedhjeve ishte PS që ndërkohë ishte lehtësuar nga pesha e tridhjetë deputetëve përkundrejt legjislaturës së mëparshme. Në të kundërt, qendra e majtë tregonte edhe një herë stabilitetin e saj me 23 deputetë, ndërkohë që e djathta ekstreme mbetej përfundimisht jashtë parlamentit (shënimi 8).
.
. Si përfundim, pas tetë vjet galere, e djathta rikthehej në pushtet dhe Berisha zgjidhej Kryeministri i ri i vendit. Por hapësira e manovrës së tij mbetej fort e ngushtë pasi e djathta e bashkuar mezi arrinte të tejkalonte rezultatin e PS – pa aleatët e saj - në vitin 2001. Kryeministri i ri u ndje diçka më i sigurt posa që PBDNJ deklaroi strategjinë e saj të re për të braktisur qendrën e majtë dhe për t’u bashkuar me shumicën qeveritare – duke sjellë dy deputetët e saj në korin e shumicës. Disa ditë më vonë, edhe PAA e imitoi dhe bashkoi deputetët e saj me koalicionin, duke e shitur të majtën për një portofol qeveritar. I ngrohur në këtë mënyrë, Berisha paraqiti edhe qeverinë e tij të re që u pranua menjëherë nga Presidenti Moisiu. Që në javën e parë të shtatorit, padroni i demokratëve kaloi më së fundi portën kryesore të Kryeministrisë.
.
. Duke parë dinamikën elektorale gjatë dy legjislaturave të fundit, fitorja e Berishës dhe e demokratëve të tij paraqitej si një fenomen i pritshëm. Sidoqoftë, ngjarja krijoi një surprizë të vërtetë në Perëndim pasi emri i Berishës ishte lidhur ngushtë për të mos thënë ishte sinonimi i piramidave financiare, i trazirave të përgjakshme të vitit 1997 ndërkohë që imazhi i tij ishte ai i një Presidenti autoritar, me nuanca diktatoriale. Nga ana tjetër, megjithë korrupsionin që mbretëronte në vend dhe megjithë ato zonat e përbashkëta me botën e krimit të organizuar, rregjimi socialist i Nanos kish mundur të jepte disa garanci të vlefshme në dobi të dialogut me Evropën, të mbronte një bilanc ekonomik globalisht të suksesshëm dhe të krijonte një stabilitet politik pak a shumë të qëndrueshëm. A mund t’i bëhej ende besim doktor Berishës ? Në të vërtetë, përderisa ishte populli i vet që i dha besimin, kjo lloj pyetje fshihte një tjetër : a mundet që evropianët të uleshin në të njejtën tryezë me dikë si Berisha, pas gjithë asaj balte që i kishin hedhur përsipër ?
.
. Është e vërtetë që padroni i demokratëve përsëriste me zë të lartë se ai kish ndryshuar, se vetëm fakti që kish jetuar në opozitë përgjatë tetë vjetësh e kish zbutur, se ai s’kishte asnjë dëshirë të hakmerrej ndaj kundërshtarëve të tij politikë dhe se qëllimi i tij i vetëm ishte vendosja e Shtetit ligjor. A nuk kish thënë pothuaj të njejtat gjëra në vitin 1992, bile edhe në 1994 ? Është e vërtetë gjithashtu se ai premton një luftë të pamëshirshme kundër korrupsionit ose ndaj krimit të organizuar : ky orientim shkon në drejtimin e kërkuar nga Evropa e cila, në fund të fundit, mund t’i kundërvihej në çdo moment duke i prerë ndihmat ose kreditë. Kush garanton që Mjeshtri i Tiranës do të mbështetet mbi Evropën e Bashkuar dhe nuk do të recidivojë ndaj Shteteve të Bashkuara ? Kush mund të garantojë që Bashkimi Evropian disponon gjithmonë vullnet, fonde dhe ndihma ndaj Shqipërisë ?
. Le të pranojmë gjithashtu që njeriu edhe ndryshon ; a mund të shpresojmë gjithashtu se instrumenti i tij i pushtetit, partia Demokratike, ka patur kohën e nevojshme për të kryer transformimin e saj të brendshëm të domosdoshëm (shënimi 9) ?
.
. Duke pritur që e ardhmja të kredibilizojë aksionin e Kryeministrit, duke i siguruar atë pavdekësinë aq të dëshiruar, e tashmja ishte fatale për armikun e tij intim, ish-Kryeministrin Nano. Megjithë suksesin e tij personal në zonën e vet të Sarandës, ai paraqiti dorëheqjen si President i PS. Përballë seizmës politike, Kongresit të jashtëzakonshëm i PS, të mbledhur në tetor 2005, ju desh të ripërtërinte organet drejtuese : Kryetari i bashkisë të Tiranës Edvin Rama – alias Edi – antar i partisë që prej dy vjetësh, u zgjodh President i ri. Ish « heroit » të socialistëve Majkos ju desh të kënaqej me rolin e Sekretarit të Përgjithshëm, duke spostuar me këtë rast Gramoz Rucin, një përfaqsues i shkollës së vjetër që preferoi të ndiqte shembullin e mikut të tij Nano.
.
.
. -------------------------------------------------------------------
.
. (1) shih : Fatos LUBONJA - Megjithate u tronditem: « Korrieri », 19 nëntor 2004.
.
. (2) Mjafton të lexohen raportet e Bankës së Shqipërisë për të marrë përgjigjen : « … gjatë vitit 2005, sektori i jashtëm i ekonomisë tregon një bilanc thellësisht negativ, i shkaktuar nga deficiti i lartë tregëtar. Sidoqoftë, flukset hyrës të kapitaleve kanë qenë mjaftueshmërisht të fuqishëm për të kompensuar deficitin rrjedhës, duke lejuar të arrihet një bilanc globalisht pozitiv… Gjatë vitesh, deficitet e larta tregëtare kanë qenë financuar jo vetëm nga flukset hyrëse në kapitale por njëkohësisht, mundësi tepër të larta financimesh janë vërejtur nëpërmjet llogarive rrjedhëse nga transfertat e fondeve të dërguara nga emigrantët. Gjatë vitit 2005, fluksi net i transfertave rrjedhëse ka qenë afro një miliardë euro, nga të cilat mbi 90% vijnë nga emigracioni shqiptar. Dërgimet e emigrantëve janë 939 milionë euro, ose 14% e PPB… Transaksionet e natyrës rrjedhëse – blerje jashtë shtetit për vitin 2005 – janë financuar me 43% nga transfertat rrjedhëse në para, në 32% nga eksportet e shërbimeve (turizmi) dhe së fundi, në 18% nga eksporti i mallrave ». Shih mbi këtë çështje : Banka e Shqipërisë - Raporti Vjetor 2005 : Kapitulli II – Ekonomia e Brendshme, Tiranë 2005. Lidhur me ndihmat që ka përfituar Shqipërias shih : Conseil de l’Europe – Albania 2005 Progress Report , Sec 1421, Brussels, november 2005.
.
. (3) Bertrand MONNET – Ibidem.
.
. (4) E këtij numri qenë partia e Re Demokrate (PDR) e Pollos, partia Demokrate-Kristiane (PDK) e Lesit, Bashkimi Liberal Demokrat (BLD) i Laços, partia e Ballit Kombëtar Demokrat (PBKD) – një pjellë e Ballit të vjetër Kombëtar, partia e Bashkimit Demokrat Shqiptar (PBDSH), partia Republikane (PR) e Mediut dhe së fundi, Lëvizja e të Drejtave dhe të Lirive të Njeriut (LDLNj) – edhe ajo, një pjellë e partisë së vjetër të Bashkimit të të Drejtave të Njeriut. Marrëveshja kryesore e nënëshkruar mes PD së Berishës dhe Koalicionit të të shtatëve parashikonte paraqitjen e kandidatëve të përbashkët në 100 zonat njëemërore (85 kandidatë që i përkisnin PD dhe 15 kandidatë të partive të tjera të koalicionit) ndërkohë që për 40 vendet e tjera të shpërndara në bazë të listave shumëemërore, sejcili ruante listat dhe pavarësinë e vet.
.
. (5) Bëhet fjalë për partinë Social-Demokrate (PSDSH) të Gjinushit, të partisë të Demokracisë Sociale (PDSSH) të Milos, të Aleancës Demokratike (PAD) të Çekës, të partisë të Bashkimit të të Drejtave të Njeriut (PBDNj) të Dules dhe të partisë Agrare Ambjentaliste (PAA) të Xhuvelit. Sejcila nga këto formacione prezantoi listat e saj njëemërore dhe shumëemërore.
.
. (6) Këto zgjedhje u zhvilluan përputhshmërisht me Kodin e Ri Elektoral, të aprovuar në qershor 2003. Megjithatë, gjatë vitit 2004, OSCE dhe Komisioni i ashtuquajtur i Venecias dhanë përfundimet e tyre dhe rekomandimet e tyre të përbashkëta për përmirësimin e kuadrit elektoral me qëllim që të përmbusheshin standardet ndërkombëtare. Si pasojë e këtyre rekomandimeve, PD këmbënguli për të ndryshuar Kodin Elektoral i cili pësoi përmirësime të reja në nëntor të vitit 2004, më pas në janar të vitit 2005. Mes këtyre ndryshimeve të reja binin në sy : ndarja e re e zonave elektorale, kufijtë e rinj të imponuara ndaj forcave politike për të pjesëmarrë në Parlament në kuandrin e proporcionales (2,5% për partitë politike dhe 4% për koalicionet) si edhe rregulla e re e lojës për sistemin mazhoritar i cili tashmë duhej të llogaritej mbi një shumicë të thjeshtë votash në vend të një shumice absolute. Me fjalë të tjera, balotazhi suprimohej dhe deputetët e rinj zgjidheshin mbi bazën e një shumice të thjeshtë në zonat e tyre respektive.
.
. (7) Mjafton të thuhet se në 11 korrik, ose tetë ditë përtej kufirit kohor të përcaktuar nga ligji, Komisioni Qëndror i Zgjedhjeve s’ish në gjendje të shpallte rezultatet përfundimtare mbi 2 zona njëemërore dhe mbi 3 zona shumëemërore.
.
. (8) 18 vendet e qendrës së djathtë shpërndaheshin si më poshtë : partia Republikane PR - 11 vende, partia e Re Demokratike PDR - 4 vende, partia Demokrate-Kristiane PDK – 2 vende dhe së fundi, Bashkimi Liberal Demokrat BLD – 1 vend. Përsa i përket qendrës së majtë, 23 vendet e saj shpërndaheshi si më poshtë : partia Social Demokrate PSD – 7 vende, Lëvizja Socialiste për Integrim LSI – 5 vende, partia Agrare Ambientaliste PAA – 4 vende, Aleanca Demokratike PAD – 3 vende, partia e Bashkimit të të Drejtave të Njeriut PBDNj – 2 vende dhe së fundi, partia e Demokracisë Sociale – PDS – 2 vende. Një vend i kalonte një deputeti të pavarur. Shih mbi këtë subjekt : OSCE, ODHIR Election Observation – International Election Observation Mission : Parliamentary, Elections Républic Albania, 3 july 2005, Varsovie, novembre 2005.
.
. (9) Kjo është edhe pyetja që ngre Pettifer në petkun e tij të ekspertit të çështjeve shqiptare. Ai nënvizon rigjenerimin e thellë të strukturave udhëheqëse tashmë të hapura ndaj një brezi administratorësh të rinj, produkt i pastër i univeriteteve evropiane dhe amerikane. Ai shënon gjithashtu edhe një marrje distance të partisë përkundrejt bazës së saj tradicionale militante me origjinë veriore sikundër dhe ndaj elitave të kryeqytetit, kjo kastë intelektualësh të përbërë nga ekonomistë teknokratë pro-Nano. Shih : James PETTIFER – Albania Elections 2005 – A New Ruling Elite ? Conflict Studies Research Centre, 05/60, october 2005.

La suite.. - Vazhdimi...

Wednesday, September 17, 2008

Kronika e një rikthimi : Mëkatet e pushtetit socialist (2001 – 2003).

.
. Vetëm disa ditë pas fitores elektorale të qershorit 2001, kampin socialist e zunë spazmat. Pas një luftë e pamëshirshme në krye të piramidës mes klaneve Nano dhe Meta, këtij të fundit ju desh të bënte koncesione të panumërta lidhur me portofolet ministrore përpara se të sigurojë postin e Kryeministrit. Qeveria e krijuar në mesin e shtatorit, falë një përzierjeje të qëlluar mes elementëve proNano dhe proMeta, bashkë me disa përfaqsues të koalicionit të fasadës, në mos premtonte të kryente mrekullira të paktën dukej jetëgjatë. Por jo më larg se në dhjetor, zemëraku President i socialistëve zbuloi publikisht korrupsionin që mbretëronte në rrethin e Kryeministrit të tij duke kërkuar me këtë rast, kryerjen e një katharsisi të vërtetë. Natyrisht, energjiku Meta kaloi në kundërsulm dhe mblodhi shtypin për të denoncuar lidhjet e Presidentit të partisë së tij me krimin e organizuar.
.
. Ç’po bënte vaki në gjirin e « kupolës » rozë ? Përse ky antagonizëm që zjente prej vitesh mes këtyre dy burrave duhej të shëndrrohej në një ndeshje trup me trup përpara objektivave të zbavitura të kamerave ?
.
. Pa asnjë dyshim, fitorja e zgjedhjeve legjislative dhe ideja e të qënit në pushtet edhe katër vjet të tjera i ripërcaktoi kushtet e pazarllëkut mes dy protagonistëve të pushtetit : për të marrë vendin aq të lakmuar të Kryeministrit, Meta duhej të mbështeste kandidaturën e Nanos si President i Republikës, karriera politike e të cilit ishte reduktuar brenda katër mureve të Sekretariatit të PS. Kjo marrëveshje në pamje të parë banale, kjo praktikë e përdorur në jetë të jetëve në Evropë dhe gjetkë, mund të funksiononte normalisht mes shokëve të të njejtit ideal ose thjesht mes dy njerëzve që respektonin njeri tjetrin. Në rastin tonë këta dy njerëz nuk ishin gjëkundi miq. Të strehuar nën një çati gjatë periudhës Berisha, nën emrin e një mirëkuptimi që i ngjante më tepër një përbetimi, atyre ju desh të duronin njeri tjetrin për të mbijetuar, duke pritur ardhjen e momentit të përshtatshëm. Përsa i përket idealit, komunizmi i lindjes së tyre kish ndrruar nën presionin e ngjarjeve në një socializëm rrethanor – sikundër zëri i hollë i një fëmije shëndrrohet në ngjirrje gjatë adoleshencës. Me çfaqjen e pushtetit dhe të parasë në horizont, e vetmja dogmë që tashmë orientonte bindjet ishte ndjellja e fitimit. Së fundi, shoqëria e tyre i ngjante asaj të kusarëve, tek të cilët respekti reciprok s’është gjë tjetër veçse dyshim për të mos thënë frikë ndaj shpejtësisë së dorës dhe fuqisë së armës të ortakut. Shkurt, ata nuk arrinin të duronin njeri tjetrin dhe jo më të përmbushnin premtimet e tyre.
.
. Nga momenti i uljes në kolltukun e Kryeministrit, Meta « e harroi » kontratën fillestare. Përse duhej t’i krijohej rasti Nanos për të braktisur botën e fëlliqur të intrigave partizane nëpërmjet portës së madhe që çonte drejt nderimit gjithëpopullor ? Përse i duhej ofruar Nanos luksi të barazohej me Berishën ? Përse duhej t’i jepej mundësia që të shtypte tërë bandën me peshën e egos të tij të pamasë ? Përse së fundi, duhej që ai të shkruante emrin në Panteonin e kombit për jetë të jetëve ? Duke e pranuar sfidën, Meta dhe grupi i tij bënë të ditur që ata nuk mund të aprovonin projektin presidencial të Kryetarit të tyre, aq më tepër që të gjithë e dinin se ata zotëronin mjetet e nevojshme : mjaftonte një dyzenë e vogël deputetësh për të votuar kundër kandidaturës në momentin e duhur.
. I prekur në një zonë të ndjeshme, Nano preferoi t’a linte dorën, aq më tepër që zhurma rreth zgjedhjes së Presidentit zgjoi Mejdanin i cili shpalli se ishte gati të rivinte kandidaturën për një mandat të dytë. Pas shkencëtarit, u çfaq një tufë shkrimtarësh : Pjetër Arbnori deklaroi se ishte gati të vinte kandidaturën si përfaqsues i opozitës aktive, i ndjekur nga Sabri Godo që përfaqsonte opozitën pasive. Kjo garë e shfrenuar shtoi konfuzionin në rradhët e socialistëve që s’po kuptonin më asgjë përveç faktit që shanset e Nanos po bëheshin gjithmonë e më të pakta. Vetë Nano prezantoi opcionet e veta : në qoftë se të zgjedhurit socialistë nuk do të mbështesin kandidaturën e tij, ai do të bënte çmos për të bllokuar procesin e zgjedhjes së Presidentit të ardhshëm edhe sikur të bëhej shkas për të provokuar zgjedhje të reja të përgjithshme të parakohshme. Dhe me këtë rast, të luante lojën e Berishës që nuk kërkonte gjë tjetër veçse ripërsëritjen e zgjedhjeve ! Në të kundërt, ai zotëronte mjetet e nevojshme për të përmbysur qeverinë e Metës.
. Mes këtyre opcioneve, njëri më i turpshëm se tjetri, dhe në presionin e të dërguarve të Evropës që i trembeshin bllokimit të mekanizmit shtetëror dhe një krize të rëndë, Presidenti i socialistëve zgjodhi të dytin : nëpërmjet një goditje në një vend të ndjeshëm – duke akuzuar disa prej antarëve të qeverisë Meta për korrupsion – ai i detyroi të jepnin dorëheqjen, në mes të dëshpërimit të thellë të socialistëve. Disa ditë më vonë, në 29 janar 2002, Meta hodhi peshqirin në mesin e ringut pasi ndërkohë, Presidenti i partisë së tij kish refuzuar sistematikisht të gjithë propozimet për të zëvendësuar ministrat e tërhequr. Në të njejtën ditë, opozita e prishi agjërimin bojkotues tashmë legjendar dhe u kthye në fronat e Kuvendit, duke inauguruar me këtë rast edhe strategjinë e saj të re të luftës. .
. Duke ndjekur një logjikë tipike shqiptare, aq mirë e përmbledhur nga shprehja « punë e madhe po dola i humbur, mjaft që armiku im të mos fitojë », të gjithë lojtarët ishin kthyer në pikën fillestare. Me qëllim që të zhbllokohej situata, e cila zotëronte magjinë për të zbavitur opozitën, për të acaruar instancat evropiane dhe për të dëshpëruar masën e militantëve, dy bandat rivale pranuan me në fund përpjekjen pajtuese të Majkos, i cili propozoi një ekip të ri qeveritar. Pas debateve të gjata, shumica e deputetëve përfundimisht mundi të bindej nga shprehja lapidare e zëvendës-Kryetarit të Kuvendit : « më mirë kjo qeveri se sa pa qeveri fare » dhe aprovoi përbërjen e re të rastit, e cila e bekuar nga Mejdani, hyri në funksion në 22 shkurt 2002.
.
. Në të vërtetë, me pranverën e re ishte afruar edhe urgjenca pasi një tog dosjesh ishin grumbulluar mbi tryezën e Kryeministrit : lufta kundër krimit të organizuar, masat anti-korrupsion, kriza energjetike, hapja e negociatave për Paktin Shoqërim-Stabilizim të Shqipërisë me Bashkimin Evropian…
. Ndërkohë, lufta mes dy grupeve konkurrente zhvillohej në prapaskenë duke shkaktuar edhe viktimat e rastit : i zellshëm për të zbuluar fakte të korruptimit, Prokurori i Përgjithshëm i Republikës Rakipi – një i afërt i Nanos – kërkoi hapjen e një ankete gjyqësore kundër njërit prej ish-ministrave të qeverisë Meta. Përgjigja e kampit të kundërt qe e rrufeshme : me kërkesën e një grupi deputetësh, parlamenti kërkoi dhe arriti të sigurojë dekretin presidencial për shkarkimin e Rakipit, duke përmendur lidhjet e tij të supozuara me krimin e organizuar. Çështja bëri zhurmë të madhe në Tiranë dhe gjetkë pasi gjithçka në këtë procedurë ishte antikushtetuese, të paktën sipas mendimit të Gjykatës Kushtetuese. Ndërkohë Presidenti Mejdani s’mund të bënte asgjë pasi ai duhej t’i linte vendit zëvendësuesit të tij, Alfred Moisiu, një gjeneral në pension, pa lidhje të veçanta me botën politike të partive.
.
. Frut i një kompromisi krejt të papritur mes Nanos dhe Berishës, i organizuar pa dyshim nën kujdesin e padukshëm të Evropës, kjo zgjedhje duhej të inauguronte njëkohësisht edhe fillimin e një epoke të re për vendin dhe veçanërisht për PS. Po bëheshin tashmë vite të tëra që dy Presidentët e partive më të mëdha të vendit nuk kishin asnjë kontakt mes tyre, përveç akuzave reciproke. Kësaj rradhe, përpjekja për t’u marrë vesh dhe për të caktuar një « President të konsensit » shprehte në rradhë të parë dobësinë e Nanos. Në mungesë të forcës vetjake për të vënë rregull në rradhët e partisë së vet, ai kish nevojë për ndërhyrjen evropiane për t’ju imponuar vendit si njeriu i situatës. Po ashtu, ai kish nevojë edhe për paratë e Evropës për t’i dhënë një goditje kamzhiku ekonomisë. Të nesërmen e zgjedhjes së Presidentit, Majko paraqiti dorëheqjen që u pranua me zemëgjerësi, ndërkohë që në 31 korrik 2002, Moisiu jepte bekimin qeverisë së re të kryesuar nga Nano dora vetë.
.
. Përfundimisht, vendi ja arriti ditës të kish në krye të tij një njeri i cili njëkohësisht, grumbullonte detyrat e kryetarit të partisë në pushtet dhe të kryetarit të shtetit. Sikundër asnjeri më parë, ai zotëronte një shumicë në gjirin e një parlamenti ku pas kaq vjetësh në çdo karrike gjendej një deputet, ku për herë të parë pozita dhe opozita i ishin vënë punës, nën shenjën e një konsensusi – bashkë me Leka Zogun – të kthyer përfundimisht në vendin e tij të lindjes, pas 63 vjetësh azili nëpër botë. Për të vulosur gjithçka, Nano paraqiste një qeveri që jepte përshtypjen mbresëlënëse të unitetit socialist, me Metën në Punët e Jashtme dhe Majkon në Mbrojtje.
.
. Ndërkohë që VIP-at socialistë argëtoheshin që prej një viti me lojën e tyrë të preferuar të karrikeve dhe të kolltuqeve, jeta ekonomike dhe sociale e vendit ishte ngadalësuar. Të gjithë parametrat makroekonomikë që ushqenin krenarinë e vëzhguesve lokalë ishin keqësuar : papunësia, zyrtarisht nën nivelin e 13% të popullsisë aktive, ishte rritur me dy pikë ; që prej 2001, rritja e PPB kish rënë nën nivelin e 7% dhe luhatej tashmë rreth 6% ; deficiti buxhetor kish pësuar një rritje « të lehtë » dhe llogaritej tashmë me 9% të PPB ; deficiti tregëtar ishte « i stabilizuar » në nivelin e 22% të PPB dhe së fundi inflacioni pothuaj zero gjatë dy viteve të fundit kish bërë një kërcim prej 3,5%. I vetmi element që mbetej i pandryshuar ishte raporti i shkëmbimit të monedhës lokale – lekut.
. Por, kjo tufë shifrash e zgjedhur mes kaq të tjerash (shënimi 1) s’paraqiste ndonjë domethënie të madhe për shumicën e të vdekshmëve, të cilët kishin prirjen që në rradhë të parë të kqyrnin përmbajtjen e pjatës së përditshme. Në të vërtetë, lidhur me këtë pjatë, rezultatet s’ishin fort të ndritura : mjafton të thuhet se që prej vitit 2000, prodhimi i përgjithshëm brut ishte po ai i vitit 1989. I llogaritur për kokë banori – me raportin e aktualizuar të shkëmbimit të lekut – ai përfaqsonte 1.200 dollarë amerikanë, ose vetëm 70% të nivelit të Maqedonisë fqinje, 20% të Sllovenisë periferike dhe 10% të Amerikës së largët. Shqiptari mesatar mbetej i varfër, bile me tepricë : në terma relativë, më tepër se 30% e shqiptarëve ishin shumë të varfër ; në terma absolutë, më tepër se 47% e popullsisë jetonte me të ardhura më të vogla se 2 dollarë/ditë – pa llogaritur ata 17,4% që mjaftoheshin me vetëm 1 dollarë/ditë. Sigurisht kishte edhe më keq, veçanërisht po se qe kqyrej hapësira e ish-Bashkimit Sovjetik – për shembull Moldavia me 58% të popullatës në varfëri absolute ; Gjeorgjia bile edhe Rusia vetë, ku absolutisht të varfërit përbënin 20% të popullatës. Bile edhe disa nga ish-Republikat jugosllave renditeshin nën Shqipërinë – për shembull Bosnja, ose dhe Serbia, pas luftës dhe bllokazhit total të imponuar nga Evropa, por ç’është e drejta këto shifra ngushëllonin fare pak.
. Në vend që të merrej me krahasime mes të varfërve të Ballkanit ose të botës, nëpunësit të thjeshtë i duhej të zgjidhte ekuacionin e mëposhtëm : si mund të mbyllej bilanci i muajit me një rrogë mesatare prej 110 dollarësh ? ndërkohë që për të tjerët, pyetja merrte një karakter kryekëput egzistencialist : në ç’mënyrë mund të jetohej me një – ose me dy – dollarë në ditë ? Çdo iluzion ose shpresë mrekullore avullohej menjëherë sapo që konsumatori shkonte në treg dhe bindej se qoftë edhe malli më i vogël vinte nga Greqia ose nga Italia. Ndërkohë që banorët e këtyre vendeve fqinjë ankoheshin nga shtrenjtësia e jetesës – duke marrë të ardhura mesatare deri 20 herë më të mëdha – çfarë duhej të thoshte qytetari shqiptar lidhur me çmimet të ngjashme me ato italjane ose greke ?
.
. Por, jeta e përditshme shtronte kërkesa të tjera mbi ato të të ushqyerit, pasi njeriu njëkohësisht duhej të vishej dhe të mbathej, të paguante faturat e dritës ose të ujit, të siguronte shkollimin e fëmijëve, të mjekohej kur sëmurej, të zgjidhte problemet me administratën civile ose gjyqësore ose së fundi, të paguante tatimet dhe taksat. Përpara këtyre variablave, aritmetika ishte krejt e pamjafueshme për të zgjidhur ekuacionin fillestar : të vetmet elementë që plotësonin përgjigjen vinin nga ai « irracionalitet i brendshëm » i shoqërisë shqiptare.
.
. Klima e favorshme që shoqëroi qeverinë Nano gjatë periudhës së parë të egzistencës së saj morri fund në mënyrë të befasishme në fillim të vitit 2003. Në një atmosferë zhurmash të brendshme, të ushqyera nga shqetësimi i parlamentarëve socialistë që shihnin me sy të keq manovrat e Kryeministrit, Berisha pati një nga ato shtytjet e tij natyrore dhe deklaroi përpara partizanëve të tij që « fjalët e mira të socialistëve për të respektuar vullnetin e popullit s’janë gjë tjetër veçse pallavra ». Me sa duket, opozita kish matur shanset e saj përpara afrimit të zgjedhjeve të reja vendore, të parashikuara në tetor të vitit 2003, dhe ndjehej mjaft e fuqishme për të kaluar në sulm, megjithë një varg koncesionesh – dhe jo më të paktat – të bëra ndërkohë nga Nano. Le të gjykojmë mbi faktet :
.
. - për të respektuar një nga kërkesat kyç të opozitës, të shprehur gjatë marrëveshjes së muajit qershor, Nano detyroi padronin e Shërbimeve Sekrete shqiptare Klosi të jepte dorëheqjen, në gusht 2002. Në vazhdim të përfundimeve të komisionit parlamentar ad hoc, Klosi u akuzua për mosrespektim të ligjeve dhe për tejkalim kompetencash, gjë e cila shkaktoi kënaqsinë e thellë të demokratëve që e akuzonin gjithmonë për implikim në çështjen Hajdari. Bile, në vazhdim, ata kërkuan edhe çeljen e një procesi gjyqësor ndaj tij. Pas tre muaj anketa të kota, vendi vakant u zu nga Hysenaj, një ish-diplomat që me sa duket kënaqte kërkesat e të gjithë partive të interesuara.
.
. - « Viktima » e dytë ishte Kryetari i Komisionit të Kontrollit të Shtetit, edhe ai i detyruar të jepte dorëheqjen në tetor 2002. Përtej akuzave të « rezultateve më se mediokre » ose « të abuzimeve të konstatuara gjatë kryerjes së detyrës », qëllimi i demokratëve ishte fort i qartë : ata dëshironin të vinin një prej njerëzve të tyre në këtë vend, pavarësisht faktit që fatkeqi Kryetar i përkiste familjes së opozitës. Por, sikundër dhe në rastin Rakipi, shkarkimi i tij mund të arrihej vetëm pas një votimi në Parlament dhe pas aprovimit të Presidentit të Republikës. Në të vërtetë sikundër i pari edhe i dyti u kaluan anash nëpërmjet një varg piruetash, në substancë antikushtetuese.
.
. - Pa kaluar muaji, demokratët kërkuan kokën e Kryetarit të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve dhe ja arritën qëllimit. Kjo gjë i rriti besimin në focat e tyre dhe kësaj rradhe bënë një kërkesë tjetër : shkarkimin e Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese Abdiu. Kësaj rradhë bëhej fjalë për një mision të pamundur pasi, sipas Kushtetutës, një antar i Gjykatës Kushtetuese mund të shkarkohej vetëm në rasrtin e të qenit fajtor të një shkeljeje flagrante të Ligjit Themelor, në rastin e diskreditimit të figurës së shenjtë të gjykatësit me anë të veprimeve të tij të qëllimta ose, në rastin e të shpallurit fizikisht ose mendërisht i paaftë për kryerjen e detyrës – që nuk ishte kërkund rasti. Ankthit të pritjes i dha fund Presidenti i Republikës, i cili refuzoi pa asnjë shkak kërkesën e rizgjedhjes, të bërë nga vetë Abdiu.
.
. Në të vërtetë, kthimi në fjalimet dogmatike të qëmotit nga ana e liderit demokrat vinte në një moment fort të papërshtatshëm për qeverinë e cila po përgatitej të fillonte bisedimet me Evropën, sipas kalendarit të Paktit Shoqërim-Stabilizim. Për kënaqësinë më të thellë të opozitës, Presidenti i Komisionit Evropian Prodi deklaroi se « këto bisedime fillojnë nga një nivel tepër i ulët », përpara se t’ju kërkonte partnerëve shqiptarë garanci të zgjeruara lidhur me të drejtat e njeriut, të ekonomisë së tregut, të tregëtisë së lirë dhe veçanërisht, rezultate konkrete në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Negociatorët evropianë avancuan edhe kërkesa të tjera lidhur me reformën institucionale – dhe atë elektorale të veçanti, forcimin e pushtetit lokal – paralelisht me atë qendror, rishikimin e legjislacionit mbi pronën private si dhe forcimin e pushtetit gjyqësor. Sigurisht këto kantiere të mëdha duheshin ndërmarrë mbi bazën e një marrëveshjeje të përbashkët të të gjitha forcave politike të vendit. Njësoj sikur të thuhej se hyrja e Shqipërisë në Evropë shtyhej në kalendat greke !
.
.
. Zgjedhjet lokale, të zhvilluara ne 12 tetor 2003 – të katërtat që nga rrëzimi i komunizmit – mezi tërhoqën vëmendjen e 45,8% të votuesve, një rekord i abstenimit në rang vendi. Të konsideruara nga masa e vëzhguesve të huaj si « tepër të qeta dhe paqësore, gjatë të cilave forcat politike trajtuan njera tjetrën si kusndërshtare të vërtetë politikë, duke braktisur me këtë rast retorikën e tejnxehur të zakonshme » (shënimi 2), ato vërtetuan edhe një herë një tendencë tashmë të njohur : distanca mes dy forcave kryesore politike të vendit, PS dhe PD, sa vinte dhe zvogëlohet dhe tashmë ato ndaheshin vetëm me dy pikë. Por, megjithëse PD nuk kish mundur të përmirësonte rezultatin e saj të vitit 2000, pasi mbetej gjithmonë nën nivelin e 33%, kësaj rradhe ishte PS që vazhdonte zbritjen e saj drejt ferrit. Duke marrë vetëm 34,6% të votave, socialistët korrnin rezultatin e tyre më të dobët që prej ardhjes në pushtet, në 1997.
.
. Me kalimin e kohës, pejzazhi politik shqiptar kish krijuar fytyrën e tij përfundimtare : dy formacione të mëdha politike, PS në në majtë, dhe PD në të djathtë, një grup disparat partish të vogla nga ana e majtë e qendrës (PSD, PASH, PDS, PAD, PBDNj) sikundër dhe simetriku i tij në të djathtë të kësaj qendre (PR, PDR, PDK, PBL) dhe së fundi ekstremet : një ekstrem i majtë (PKSH, PPSH) dhe sigurisht një ekstrem i djathtë (PLL, BK). Por në qoftë se dy të mëdhenjtë paraqisnin praktikisht forca të njejta – rreth 32 –34%, diferenca krijohej në qendër : e majta peshonte dy herë më tepër se e djathta – 17% kundër 8%. Përsa i përket ekstremeve, ato nuk arrinin të ndikonin në balancën e lojës elektorale pasi asnjëra prej tyre nuk arrinte atë nivelin aq të shpresuar prej 2%. Ekstremi i djathtë luhatej rreth 3,8%, pothuaj dyfishin e ekstremit të majtë (1,8%), gjithmonë e ndëshkuar nga e kaluara komuniste e vendit (shënimi 3).
.
. Si përfundim, e majta duhej të gëzohej pasi kish mundur të evitonte një shpartallim të vërtetë : me diçka më tepër se 51% të votave, ajo arrinte të siguronte shumicën e bashkive dhe të këshillave komunale dhe bashkiakë të vendit, megjithëse ajo pësonte një humbje neto prej 16% kundrejt zgjedhjeve të parafundit vendore. Në të vërtetë, humbësi i madh ishte PS që humbiste terren me 9% në favor të formacioneve të vogla lokale. Përsa i përket të djathtës, me PD në krye, ajo përparonte me 13%, gjithmonë në krahasim me zgjedhjet e mëparshme, duke përforcuar bazat e saj në qendër të vendit, bile edhe në jug të tij.
.
. Krejtësisht i pakënaqur nga rezultatet e arritura, Berisha denoncoi « manipulimin e listave elektorale » dhe ju bëri thirrje partizanëve të tij të dinin në manifestime publike që tronditën vendin gjatë muajit nëntor dhe dhjetor. Duke shkuar në vazhdën e vërejtjeve të bëra nga ana e vëzhguesve të OSCE/ODHIR përsa i përket parregullsive gjatë rregjistrimit të zgjedhësve, veçanërisht në qytetet e Tiranës dhe të Durrësit, udhëheqësi demokrat kërkoi publikisht rimbajtjen e zgjedhjeve, që sipas tij ishin njollosur nga mashtrimi. Ja pra, kjo historia e mashtrimit rivjen përsëri në plan të parë të skenës politike shqiptare.
.
. Duke lënë mënjanë mënyrat e tij fort pak demokratike dhe sjelljet prej belaxhiu, Berisha kish deri diku të drejtë. Kjo vajtje-ardhje e vazhdueshme e shqiptarëve jashtë shtetit, e ndjekur njëkohësisht nga një zhvendosje e brendshme migratore e pakontrolluar kish çuar një një shkretim të zonave malore dhe një mbipopullim të zonave urbane të Tiranës dhe të Durrësit. Njëkohësisht, edhe puna e komisioneve elektorale ishtë bërë e skëterrshme. Megjithë rregjistrimin e përgjithshëm të popullsisë të mbajtur në vitin 2001, një varg çështjesh teknike mbetej gjithmonë i pazgjidhur : rrethinat e Tiranës dhe të Durrësit, dy qytete këto, kryetarët e bashkive të të cilave ishin socialistë, zjenin nga partizanët e Berishës të zbritur nga Veriu. Ata kërkonin me insistim rregjistrimin e tyre në listat elektorale të rezidencës së tyre të momentit. A ishin harruar me gjithë mend apo Komisioni Qëndror bënte sikur i kish harruar me qëllim që të ndëshkonte opozitën demokrate ?
. Sidoqoftë, ky element « harrese » ka shoqëruar në mënyrë të qendrueshme të gjitha zgjedhjet dhe mbetet në origjinë të të gjitha « falsifikimeve të rezultateve ». Si ka mundësi që të shpallen rezultatet e vlefshme nga ana e një Komisioni, i cili nuk është në gjendje të rregjistrojë disa dhjetra mijra zgjedhës, ndërkohë që diferenca në vota mes kundërshtarëve reduktohet në disa mijra për të mos thënë në disa qindra ? Megjithatë, kjo çështja e « falsifikimit elektoral » të ngritur nga Berisha kish si qëllim të vetëm të krijonte rrëmujë në mjedisin politik, aq më tepër që ndërkohë një ngjarje e madhe politike ishte duke tronditur themelet e shtëpisë socialiste. Grindje pas grindjeje, divorci i asaj « martese interesash » mes çiftit Nano – Meta ishte bërë publik. Tashmë dihej prej kohësh se rrogozi i qeverisë mbulonte zjarrin që digjej mes këtyre dy burrave, veçse kësaj here flaka rrezikonte të shembte « kupolën rozë » me gjithçka kish brenda.
.
. Në korrik 2003, përpara se të nisej për pushime, Meta shkroi një « letër të hapur » të destinuar ekipit drejtues të Partisë Socialiste ku ai denonconte qeverisjen e vendit, metodat tepër personale të Kryeministrit « arrogant dhe demagog » si dhe korrupsionin që mbretëronte gjithandej. Si pasojë, atij ju kërkua me një farë etikete ose të tërhiqte akuzat ose të tërhiqej vetë, pra të jepte dorëheqjen. Pas një varg seancash me dyer të mbyllura, Meta u bind të dorzonte çelsat e ministrisë së Jashtme sikundër dhe gradat e antarit të Presidencës së PS. Bashkë me të, një antar tjetër i qeverisë dorzoi përparsen, duke hapur në këtë mënyrë një krizë të vërtetë në gjirin e egzekutivit në prag të zgjedhjeve lokale. Raundi i dytë u zhvillua në parlament ku Meta, i rrethuar nga një grup parlamentarësh socialistë, bllokoi të gjitha propozimet e partisë së tij lidhur me zëvendësimin e tij në Punët e Jashtme.
. Përfundimisht dhe për kënaqësinë më të thellë të deputetëve demokratë, ai u bashkua me opozitën për të votuar kundër kampit të vet. Ndërkohë që fitorja aq e ngushtë në zgjedhjet lokale vuri pak balsam në shpirtin e plagosur, finalja u luajt gjatë Kongresit të socialistëve, në dhjetor 2003. Pa krijuar asnjë surprizë, delegatët miratuan dhe duartrokitën fjalimin e Nanos që renditi një listë të gjatë të sukseseve të arritura në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Më tej, me shumicë absolute (80%) ata preferuan të suksesshmin Nano si President të partisë përballë konkurrentëve të tij, ish Presidentin i Republikës Mejdani dhe Kryebashkiakun e Tiranës Rama. I prekur thellë – për të mos thënë, i fyer - , Meta iku duke përplasur derën. Gjatë vitit në vijim, ai shpalli krijimin e partisë së tij, Lëvizja Socialiste për Integrim (LSI).
.
. ---------------------------------------------
.
.
. (1) The Viena Institute for International Economic Studies (WIIW) – Albania : High but Powerless Growth, Monthly Raport, 6, 2002.
.
. (2) Megjithatë, incidente që u shoqëruan me të vrarë shpërthyen në qytetin e Himarës. Pas një turi fort të ndezur, pakica greke e cila shpalli fitoren e kandidatit të saj, manifestoi me zhurmë në rrugë ndërkohë që një kolonë kundër-manifestuesish të nisur nga Vlora, hyri në qytet duke hedhur parrullat « Himara është e jona, Grekët jashtë ». Incidentet ngacmuan opinionin publik të vendit fqinjë e cila nëpërmjet gojës së ministrit të saj të Jashtëm Papandreu, kërcënoi me veto bisedimet e hapura mes Shqipërisë dhe Bashkimit Evropian.
.
. (3) Përsa i përket rezultateve të arritura, PSD duhej të kënaqej me 5,3% të votave, e ndjekur nga partia Republikane me 3,4%. Katër vendet në vazhdim ziheshin nga forcat e të majtës ose të qendrës së majtë : partia Agrare Ambjentaliste PAA (3,2%), partia e Demokracisë Sociale PDS (2,9%), Aleanca Demokratike AD (2,8%) dhe së fundi partia e Bashkimit të të Drejtave të Njeriut PBDNj (2,8%). Të vetmet forca të të djathtës që e tejkalonin nivelin e 2% ishin Lëvizja e Legalitetit PLL (2,3%) dhe partia e Re Demokratike PDR (2,2%). Është e qartë që kjo skemë reduktuese është paraqitur me qëllim që të matet pesha respektive e formacioneve politike dhe veçanërisht tendencat e tyre në një perspektivë aleancash përpara zgjedhjeve. Ndërkohë, një pjesë e madhe e formacioneve politike kundërshtojnë etiketat, dhe në rradhë të parë ato që cilësoheshin si ekstreme : partia e Lëvizjes të Legalitetit (PLL) ose në vazhdim Balli Kombëtar (BK). Përsa i përket formacioneve të tjera të të djathtës, është po aq e vështirë klasifikimi i tyre në të djathtë ose në qendrën e djathtë – partia Demokrate Kristiane (PDK), partia Republikane (PR) ose së fundi partia e Re Demokratike (PDR).

La suite.. - Vazhdimi...
 
Përjetësisht të Panjohur